Μεγάλο ενδιαφέρον στην εκδήλωση στην Τούμπα με ομιλήτρια την Θεανώ Καπέτη, μέλος του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ
Με μεγάλη συμμετοχή και ενδιαφέρον πραγματοποιήθηκε η πολιτική - πολιτιστική εκδήλωση που πραγματοποίησε η Τομεακή Οργάνωση Δήμου Θεσσαλονίκης του ΚΚΕ για τα 100 χρόνια από την ολοκλήρωση της έλευσης των προσφύγων στην Τούμπα, με σύνθημα «Τούμπα σημαίνει προσφυγιά, αγώνας για καλύτερη ζωή, με τη γροθιά ψηλά!», στο Πολιτιστικό Κέντρο Τούμπας.
Στην εκδήλωση μίλησε η Θεανώ Καπέτη, μέλος του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ.
Στον χώρο της εκδήλωσης λειτούργησε θεματική έκθεση αφιερωμένη στα 100 χρόνια της προσφυγικής Τούμπας, η οποία συγκέντρωσε το ενδιαφέρον των παρευρισκομένων, φωτίζοντας σημαντικές στιγμές από την ιστορία της συνοικίας, τους αγώνες των προσφύγων και τη συμβολή τους στο εργατικό - λαϊκό κίνημα της Θεσσαλονίκης.
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε σε ζεστό και συγκινητικό κλίμα με γλέντι με παραδοσιακό - μικρασιάτικο και λαϊκό τραγούδι. Στο μουσικό πρόγραμμα συμμετείχαν οι Λάμπρος Καυκούλας (τραγούδι, κιθάρα), Μαρία Φραγκούλη (τραγούδι), Νίκος Ταλέας (ακορντεόν, τραγούδι), Γιάννης Καρασάββας (μπουζούκι) και Γιάννης Παλιάκας (κλαρίνο), μεταφέροντας με τις μελωδίες και τα τραγούδια μνήμες από τις αλησμόνητες πατρίδες και τους αγώνες των προσφύγων για ζωή και προκοπή.
Στην εκδήλωση παρευρέθηκαν ο Σωτήρης Αβραμόπουλος, μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ, ο Θανάσης Σγούρος, μέλος της ΚΕΟΕ του ΚΚΕ, ο Βασίλης Τομπουλίδης, μέλος του ΓΠ Κεντρικής Μακεδονίας του ΚΚΕ και επικεφαλής της «Λαϊκής Συσπείρωσης» στον Δήμο Θεσσαλονίκης, ο Λεωνίδας Στολτίδης, βουλευτής Θεσσαλονίκης του ΚΚΕ και ο Ανδρέας Κοράκης, μέλος του Γραφείου του ΚΣ της ΚΝΕ.
Παραθέτουμε όλη την ομιλία:
Ιστορία οργάνωσης, αλληλεγγύης και αγώνα
Φέτος, συμπληρώνονται 100 χρόνια από την ολοκλήρωση της έλευσης των προσφύγων της Μικράς Ασίας, του Πόντου και της Ανατολικής Θράκης στη χώρα μας, και τη δημιουργία νέων προσφυγικών συνοικισμών στην πόλη της Θεσσαλονίκης, ανάμεσα σε αυτούς και την Τούμπα, που έφτασε τους 32000 κατοίκους έως το 1933. Η συγκυρία της επετείου μας βρίσκει σε φάση όξυνσης του ανταγωνισμού μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας για την πρωτοκαθεδρία στο ιμπεριαλιστικό σύστημα. Ενός ανταγωνισμού που ανάβει το φυτίλι των πολέμων σε κάθε γωνιά του κόσμου και στη χώρα μας, δημιουργώντας νέα προσφυγικά κύματα.
Στις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα, η ιμπεριαλιστική εκστρατεία στη Μικρά Ασία και οι ανταγωνισμοί των καπιταλιστικών κρατών στην περιοχή προκάλεσαν δεκάδες χιλιάδες θύματα και ξερίζωσαν εκατομμύρια Ελλήνων, Τούρκων, Αρμενίων. Οι χιλιάδες ξεριζωμένοι, η βαθιά φρίκη του πολέμου και της καταστροφής ήταν το αποτέλεσμα της συμμετοχής της άρχουσας τάξης της Ελλάδας στα ιμπεριαλιστικά σχέδια στην ευρύτερη περιοχή της Εγγύς Ανατολής, προκειμένου να προωθήσει μέσω αυτής της συμμετοχής στην πράξη τη θεωρία της «Μεγάλης Ιδέας», ώστε να ικανοποιηθούν τα συμφέροντα των Ελλήνων κεφαλαιοκρατών, τα οποία διαπλέκονταν με αυτά των τότε ιμπεριαλιστικών δυνάμεων, ιδιαίτερα της Αγγλίας.
Το νεαρό τότε ΚΚΕ με όλες του τις δυνάμεις προσπαθεί να οργανώσει το λαό ώστε να αναπτυχθεί η πάλη ενάντια στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο. Καταγγέλλει τις στερήσεις και τη φτώχεια που μαστίζουν τις λαϊκές οικογένειες, συνέπεια της πολεμικής κατάστασης.
Η επίθεση του στρατού του Κεμάλ άρχισε στις 13 Αυγούστου 1922 στη γραμμή Αφιόν Καραχισάρ - Σμύρνη. Η ήττα είναι συντριπτική και ο ελληνικός στρατός αρχίζει την άτακτη υποχώρησή του. Ένα μήνα αργότερα οι Τούρκοι μπαίνουν στη Σμύρνη, που παραδίδεται στις φλόγες και οι προσφυγικοί πληθυσμοί της Μικράς Ασίας φεύγουν, όπως μπορούν για την Ελλάδα. Μέχρι και 7.000 πρόσφυγες στοιβάζονταν σε ένα πλοίο προκειμένου να γλιτώσουν από τη φωτιά και τη φρίκη. Και μόλις έφταναν στην Ελλάδα, τους περίμεναν τα λοιμοκαθαρτήρια, όπου πολλοί πέθαιναν από την πείνα, τη δίψα και τα σάπια τρόφιμα πριν καλά-καλά πατήσουν το πόδι τους στη νέα πατρίδα.
100.000 περίπου πρόσφυγες εγκαθίστανται στην περιοχή της Θεσσαλονίκης, όπου οι νέοι προσφυγικοί συνοικισμοί ξεφυτρώνουν γύρω από τον κύριο πολεοδομικό ιστό. Το έργο της αποκατάστασης προχωρά αργά αλλά από την πλευρά της αστικής τάξης θεωρείται επιβεβλημένο για κοινωνικοπολιτικούς λόγους και με σαφή πολιτικά κίνητρα. Στην απογραφή του 1928 οι πρόσφυγες αποτελούν το 47% του συνολικού πληθυσμού της πόλης που είναι ήδη χτυπημένη από τους Βαλκανικούς πολέμους και τη μεγάλη πυρκαγιά του 1917. Η μεγάλη πυρκαγιά έχει αφήσει άστεγους 72.000 ανθρώπους και η μικρασιατική καταστροφή πρόσθεσε περίπου άλλους τόσους. Οι προσφυγικοί συνοικισμοί αναπτύσσονται κοντά στους πρόχειρους συνοικισμούς των πυρόπληκτων.
Η Τούμπα δέχεται κυρίως πρόσφυγες από τη Μικρασία, την Κωνσταντινούπολη και τη Θράκη, ενώ λίγο αργότερα εγκαθίστανται στην περιοχή και πρόσφυγες από τον Πόντο. Η περιοχή κατοικείται χωρίς να υπάρχει καμία υποδομή. Οι συνθήκες στέγασης ακόμα και μια δεκαετία μετά την άφιξή των προσφύγων είναι τραγικές. Οι συνθήκες υγιεινής είναι εκρηκτικές. Οι επιδημίες (ελονοσία, τύφος, δάγκειος πυρετός) θερίζουν τον προσφυγικό πληθυσμό και ιδίως τα παιδιά.
Το ΚΚΕ στο πλευρό των προσφύγων
Το ΚΚΕ τάχθηκε στο πλευρό των προσφύγων απαιτώντας τη δωρεάν στέγαση και την έναρξη κατασκευής υγιεινών εργατικών σπιτιών με φορολόγηση των μεγάλων κεφαλαίων.
Παράλληλα, οι πληθυσμοί αυτοί αποτελούν το πιο σκληρά εκμεταλλευόμενο κομμάτι της εργατικής τάξης της πόλης, ειδικά στο διάστημα της κρίσης του 1929, μια μεγάλη αγορά φτηνών εργατικών χεριών. Κάτι ανάλογο γίνεται και σήμερα άλλωστε με τα εκατομμύρια των προσφύγων σε πολλές χώρες της ΕΕ και στη χώρα μας. Είναι χαρακτηριστικό ότι αποτελούν περίπου το μισό ενεργό εργατικό πληθυσμό της βιομηχανίας (47%). Η πλειονότητά τους δουλεύει στα καπνομάγαζα και στα υφαντουργεία ενώ πολλοί είναι μεροκαματιάρηδες. Οι γυναίκες, βγαίνουν μαζικά στη δουλειά για να εξασφαλίσουν τη διαβίωση των ίδιων και των οικογενειών τους, με πολύ χαμηλότερα μεροκάματα φυσικά. Το ίδιο και τα παιδιά που είναι πολύ χρήσιμα στην υφαντουργία. Σύμφωνα με έρευνα, την πρώτη δεκαετία του μεσοπολέμου, ο μισθός των προσφύγων φτάνει ίσα ίσα για μισό καρβέλι ψωμί, μια χούφτα ελιές, λίγο λάδι και κρέας ή ψάρι μια ή δυο φορές το μήνα.
Οι πρόσφυγες εκτός από τις άθλιες συνθήκες διαβίωσης θα κληθούν να αντιμετωπίσουν το ρατσισμό. Οι λεκτικές επιθέσεις προς τους«Τουρκόσπορους» εντείνονται και παίρνουν πιο οργανωμένη μορφή με την ίδρυση της «Πανελλαδικής Ένωσης Ατρόμητων Λαϊκών Ψηφοφόρων Παλαιοελλαδιτών και Μακεδόνων» που το 1933 κηρύττει πόλεμο εναντίον των προσφύγων της Θεσσαλονίκης.
Το ΚΚΕ δίνει τιτάνια μάχη απέναντι σε όποια προσπάθεια διαχωρισμού σε ντόπιους και πρόσφυγες, δείχνοντας την ταξική πραγματικότητα της διαίρεσης της κοινωνίας και καλώντας από κοινού εργάτες και πρόσφυγες να διαλέξουν στρατόπεδο. Παράλληλα, παλεύει μέσα στις μάζες των προσφύγων έτσι ώστε να διαμορφωθούν αιτήματα πάλης και συσπείρωσης με το ταξικό εργατικό κίνημα. Το 1930, με ανακοίνωσή του καλεί εργάτες, αγρότες και πρόσφυγες να παλέψουν για αποζημιώσεις αναδεικνύοντας ότι η πολιτική του Βενιζέλου ήταν υπεύθυνη για τον ξεριζωμό τους αλλά και τα υπόλοιπα αστικά κόμματα που δεν συμφωνούσαν να δοθούν αποζημιώσεις. Παράλληλα, αναδεικνύει τα προβλήματα των συνοικισμών φέρνοντας στο προσκήνιο τις συνθήκες ζωής των προσφύγων.
Οι πρόσφυγες παραμένουν το πρώτο διάστημα της έλευσής τους πολιτικά εγκλωβισμένοι στη βενιζελική παράταξη που εκμεταλλεύεται την επιθυμία επιστροφής στις πατρίδες τους. Η ελπίδα τους όμως εξανεμίζεται, με τις ελληνοτουρκικές συμφωνίες το 1930 που προέβλεπαν τον συμψηφισμό των περιουσιών των ανταλλάξιμων. Ωστόσο αξιοποιούνταν για τη χειραγώγηση της συνείδησης κι άλλοι εκβιασμοί όπως η υποχρεωτική στράτευση. Σημαντικοί κρίκοι εγκλωβισμού ήταν και οι προσφυγικές ενώσεις που αναλάμβαναν διανομή χρημάτων και ειδών πρώτης ανάγκης και εύρεση εργασίας. Αντίστοιχοι σύλλογοι λειτουργούν και στην περιοχή της Τούμπας.
Ο αντικομμουνισμός επιστρατεύτηκε απέναντι στις εξαθλιωμένες προσφυγικές μάζες μέσα από κηρύγματα στις προσφυγικές και βενιζελικές εφημερίδες. Ωστόσο η εικόνα των ανήθικων, προδοτών κομμουνιστών καταρριπτόταν από την ίδια την πραγματικότητα. Η μαχητική και αταλάντευτη στάση των κομμουνιστών απέναντι στα πολλαπλά προβλήματα που βίωναν οι πρόσφυγες στις γειτονιές και στους χώρους δουλειάς ανέτρεπε όλα τα κατασκευάσματα. Συνέβαλε στην ανάδειξη της ταξικότητας των προβλημάτων και έβαλε τη σφραγίδα του στο να αποκτήσουν ταξική ματιά και να ενταχθούν στο κίνημα.
Στη Θεσσαλονίκη, προς τα τέλη της δεκαετίας του 1920, 13.000 πρόσφυγες είναι γραμμένοι στα σωματεία τους, αποτελώντας το 50% των μελών. Μάλιστα, στους μύλους «Αλατίνι» τα 2/3 των μελών του σωματείου είναι προσφυγικής καταγωγής.
Βασικοί άξονες της δράσης του κόμματος στους πρόσφυγες ήταν:
Ο απεγκλωβισμός των προσφύγων βιοπαλαιστών από την πολιτική επιρροή των αστικών κομμάτων και ιδίως των Φιλελευθέρων του Βενιζέλου.
Η συνειδητοποίηση από πλευράς των προσφύγων της ταξική τους θέσης και η ένταξή τους στην ταξική πάλη και τα συνδικάτα.
Και τέλος η πάλη κατά των διαχωριστικών γραμμών μεταξύ γηγενών και προσφύγων και η πρόταξη της ενότητας σε ταξική βάση.
Δεν γνωρίζουμε πότε ακριβώς συστάθηκε ο κομματικός πυρήνας της Τούμπας, όμως μέσα από την αρθρογραφία του Ριζοσπάστη φαίνεται ότι ήδη από το 1926, έχει δημιουργηθεί ένα κύμα ενίσχυσης του Κόμματος στην Τούμπα σε τέτοιον βαθμό, ώστε να αποκαλείται «Ερυθρά Συνοικία». Το ίδιο συμβαίνει και σε άλλες προσφυγικές περιοχές, όπως η Καλαμαριά.
Παρά τις σκληρές διώξεις που έχουν επέλθει με την ψήφιση του «Ιδιώνυμου» και την επιπρόσθετη καταστολή από το παράρτημα της φασιστικής οργάνωσης ΕΕΕ που λειτουργεί στη γειτονιά, οι Τουμπιώτες δεν το βάζουν κάτω.
Τον Αύγουστο του 1932 γίνονται οι πρώτες προσπάθειες για στήσιμο σωματείου στην Υφανέτ, στην Κάτω Τούμπα. Ο πυρήνας των σ/φων που πρωτοστατούν πιάνονται και βασανίζονται άγρια.
Καθ’όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του 1930 η επιρροή του ΚΚΕ στους πρόσφυγες αυξήθηκε σημαντικά. Είναι η περίοδος που δυναμώνουν οι αγώνες, πυκνώνουν οι κινητοποιήσεις διάφορων κλάδων της εργατικής τάξης. Η δραστηριότητα αυτή ανησυχεί και το Γ’ Σώμα Στρατού που σημειώνει προειδοποιώντας ότι στους Πόντιους και τους Καυκάσιους νεολαίους έχει «προχωρήσει βαθύτατα ο κομμουνισμός».Μέσα στο πλαίσιο των εργατικών κινητοποιήσεων μπαίνουν και τα αμιγώς προσφυγικά αιτήματα.
Η Τούμπα γεννά μεγάλες μορφές που βάζουν τη σφραγίδα τους
Μέσα από αυτή τη διαδικασία και την αλληλεπίδραση, η Τούμπα γεννά μεγάλες μορφές που βάζουν τη σφραγίδα τους σε όλα τα ιστορικά ορόσημα της πόλης, πυκνώνουν τις γραμμές των ταξικών σωματείων και του ΚΚΕ.
Πολλοί ήταν οι Τουμπιώτες και οι Τουμπιώτισσες που πρωτοστάτησαν στα γεγονότα του Μάη του 1936. Ο Κωστίκας Παπαβασιλείου ήταν τότε ο γραμματέας του Συνδικάτου Οικοδόμων που ξήλωσε την ξύλινη πόρτα για να βάλει με συντροφική στοργή επάνω της το σώμα του Τάσου Τούση. Πρόκειται για μια εμβληματική μορφή του Κόμματος, με σωρεία διώξεων και βασανισμών και ιδιαίτερη πείρα στην παράνομη δουλειά που όσοι είχαμε την τύχη να τον ζήσουμε, μικρά παιδιά στους Νέους Πρωτοπόρους που μαζευόμασταν στα Γραφεία της Αντίστασης και αργότερα νεαροί Κνίτες μας σημάδεψε με την συγκρότηση και την καλλιέργειά του και πάνω από όλα με το πάθος του για την υπόθεση μας.
Ο μπαρμπα Μήτσος Σαχίνης, μεγαλωμένος στα προσφυγικά παραπήγματα της Κάτω Τούμπας, ήταν 17 χρονών το 1936. Γι’αυτόν, εκείνες οι μέρες ήταν το πρώτο βάπτισμα στους ταξικούς αγώνες που σφράγισαν το δέσιμό του με το ΚΚΕ, το οποίο υπηρέτησε από κάθε θέση, ως κατηγορούμενος για τη δράση του στα έκτακτα στρατοδικεία αλλά και ως βουλευτής.
Πρωταγωνιστές στο Μάη του ’36 ήταν και το ζευγάρι, Τάσος και Κούλα Καραγκιόζη, ο ένας στο συνδικάτο οικοδόμων και η άλλη αντιπρόεδρος του σωματείου καπνεργάτων. Υπέστησαν ατελείωτες διώξεις και παρέμειναν αλύγιστοι. Ο Τάσος Καραγκιόζης διετέλεσε και διευθυντής της Λαϊκής Φωνής το 1946. Και οι δύο ήταν η ψυχή της πρώτης ΚΟΒ Ανω Τούμπας μετά τη μεταπολίτευση.
Άλλες μορφές ήταν η πρόσφυγας από την Τραπεζούντα, Δέσποινα Στεργίου, που έφτασε στην Ελλάδα το ’22 με ένα μωρό στην αγκαλιά, καθώς το άλλο παιδί της το έχασε από τις κακουχίες μέχρι να φτάσει. Έμεινε στις παράγκες της Κάτω Τούμπας και ήταν καπνεργάτρια. Στις μέρες του Μάη έμεινε τρεις μέρες κρατούμενη γιατί χτύπησε ένα χωροφύλακα με πέτρες. Αργότερα πέρασε από τα στρατοδικεία του Επταπυργίου και πέθανε ως μέλος του Κόμματος. Η Λαμπρινή Κοπρίδου, ήταν δίπλα στην Αναστασία Καρανικόλα την ώρα που την πυροβόλησαν οι χαφιέδες.
Εκείνες τις μέρες, όλη η προσφυγογειτονιά βουίζει σαν μελίσσι. Η Τούμπα στέκεται στο πλευρό των απεργών κι έχει τη συλλογική και ξεχωριστή συμβολή της στα γεγονότα. Στα γεγονότα του Μάη πάλεψε και διαπαιδαγωγήθηκε ο Σίμος Κερασίδης, από την Οινόη του Πόντου αθλητής του Ηρακλή και μέλος του ΚΚΕ και της ΟΚΝΕ. Είναι αυτός που στις 9 Μάη χτύπησε την καμπάνα του Αγίου Θεράποντα και έδωσε το σύνθημα να κατεβαίνουν στο κέντρο της πόλης.
Τη μέρα της κηδείας των θυμάτων 10.000 λαού ξεκινούν από την Τούμπα για το κέντρο της πόλης. Στο δρόμο μοιράζουν λουλούδια στους αστυνομικούς και τους φαντάρους, ενώ φτάνοντας στα γραφεία της ΕΕΕ ξηλώνουν τις ταμπέλες και σκίζουν τις σημαίες της φασιστικής οργάνωσης.
Τις μέρες αυτές οργανώνεται στη συνοικία συζήτηση με 300 γυναίκες προκειμένου να εκφραστούν τα ζητήματα των άθλιων συνθηκών της γυναικείας εργασίας αλλά και η πλήρης κρατική αδιαφορία για τη μητρότητα. Ανάμεσα στις ομιλήτριες, ξεχωρίζουμε την Κατίνα Βάρκα, μετέπειτα στέλεχος της ΕΠΟΝ του Πανεπιστημίου, φιλόλογο και μέλος του ΚΚΕ, που εκτελέστηκε το 1947 με φρικτά βασανιστήρια στα κρατητήρια ασφάλειας των Σερρών.
Λίγο διάστημα αργότερα, οι Τουμπιώτισσες συμμετέχουν σε γυναικεία συνδιάσκεψη σε επίπεδο πόλης προκειμένου να συζητηθούν τα γυναικεία προβλήματα στο φόντο των γεγονότων της 9ης του Μάη, που ανέδειξαν την αξία της γυναικείας συμμετοχής στους ταξικούς αγώνες. Σε ένδειξη τιμής το ρόλο του «προεδρείου» κρατούν οι νεκρές εργάτριες των προηγούμενων ημερών.
Αμέσως μετά τα γεγονότα του Μάη, ξεκινά ένα μεγάλο όργιο καταστολής και συλλήψεων που επεκτείνεται και στην προσφυγογειτονιά. Τότε συλλαμβάνεται και ο εβραίος Σιντό Καλή, Τουμπιώτης και στέλεχος της ΟΚΝΕ, ένα από τα λαμπρότερα παραδείγματα νέων αγωνιστών. Δεν πρόδωσε τους συντρόφους του και στάλθηκε στον Αη-Στράτη, όπου πέθανε από την πείνα το 1943.
Αυτές οι μορφές έδωσαν τη σκυτάλη στην επόμενη γενιά και τα νήματα της μαχητικής αντίστασης, του αγώνα για απελευθέρωση, της πάλης για ζωή μπλέχτηκαν ακόμα πιο σφιχτά με τη δράση του ΚΚΕ. Στην πρώτη γραμμή μπήκαν οι νέοι πρόσφυγες εργάτες, οι οποίοι, έχοντας νιώσει στο πετσί τους την καπιταλιστική εκμετάλλευση, αγκάλιασαν πιο πλατιά την ριζοσπαστική πολιτική του ΚΚΕ.
Αποδεικνύεται έτσι, για ακόμη μια φορά, πόσο κρίσιμη είναι η δουλειά προετοιμασίας σε περιόδους που τα γεγονότα δεν έχουν πάρει ακόμη απότομη τροπή, όταν δεν έχει φτάσει η ταξική πάλη στην κορύφωσή της.
Ο Σίμος Κερασίδης συλλαμβάνεται μετά τα γεγονότα του Μάη, στέλνεται εξορία στον Αη Στράτη, όπου έρχεται σε επαφή με άλλους εξόριστους. Δεν λυγίζει στις δύσκολες συνθήκες της εξορίας, αλλά μαζί με τους άλλους εξόριστους οργανώνουν τη ζωή τους, μαθαίνουν καλύτερα τους συνωμοτικούς κανόνες, μελετούν. Με πυρήνα αυτούς τους συντρόφους και μια σειρά παλιότερα στελέχη, το 1939 ανασυγκροτείται το Μακεδονικό Γραφείο του Κόμματος.
Με την καθοδήγηση του Μακεδονικού Γραφείου απελευθερώνονται σημαντικά στελέχη από το σανατόριο φυματικών στο Ασβεστοχώρι, τη νύχτα ακριβώς πριν μπουν τα γερμανικά στρατεύματα στη Θεσσαλονίκη. Έτσι μέσα στην Κατοχή το ΚΚΕ κατάφερε να διατηρήσει τη δράση του, να ανασυντάξει σχετικά γρήγορα τους παράνομους πυρήνες στη Θεσσαλονίκη και στη Μακεδονία, να υπάρχει μια πρώτη απαραίτητη υποδομή ανθρώπων, που θα αποτελέσουν την ψυχή του Κόμματος και της Αντίστασης.
Νέοι ήρωες και ηρωίδες γεννήθηκαν
Πολλοί τουμπιώτες και τουμπιώτισσες θα πυκνώσουν το διάστημα της αντίστασης τις γραμμές της «Ελευθερίας», του ΕΑΜ, του ΕΛΑΣ και φυσικά της ΕΠΟΝ. Κι αυτή την περίοδο θα γεννηθούν νέοι ήρωες και ηρωίδες, όπως ο Μιχάλης Καράνταης και ο Χρήστος Βακαλόπουλος, στελέχη της ΟΚΝΕ που λόγω της συμμετοχής τους σε σαμποτάζ κατά των Γερμανών, θα εκτελεστούν τον Ιούνιο του 1942.
Αλλά και τουμπιώτισσες προσφυγικής καταγωγής θα ξεχωρίσουν στους αγώνες της περιόδου και θα αντιμετωπίσουν παλικαρίσια το εκτελεστικό απόσπασμα. Η Γαϊτανούλα Δούκα ήρθε από την Κωνσταντινούπολη, στέλεχος της «Εθνικής Αλληλεγγύης», σύνδεσμος με τους κρατούμενους του στρατοπέδου «Παύλου Μελά». Συνελήφθη τη μέρα που έπεφταν νεκροί οι 200 της Καισαριανής από τους ταγματασφαλίτες που την εκτέλεσαν στις 11 Μαΐου 1944 κοντά στη Λητή. Η κόρη της Καίτη Δούκα, τελειόφοιτη της Εμπορικής Σχολής ήταν έγκλειστη για την αντιστασιακή της δράση στο Παύλου Μελά από το 1941. Εκτελέστηκε στην Τούμπα, πίσω από το στρατόπεδο στις 8 Ιουλίου 1944. Φεύγοντας από το στρατόπεδο, ψύχραιμη και περήφανη, φώναζε στους συγκρατουμένους της: «Γειά σας, κουράγιο, συνεχίστε τον αγώνα για μια καλύτερη ζωή, ευτυχισμένη για όλους….». Λίγες μέρες πριν την απελευθέρωση θανατώθηκε με φριχτά βασανιστήρια για τη δράση της, η τουμπιώτισσα Δέσποινα Κωνσταντινίδου, φοιτήτρια Γεωπονίας.
Λίγο πριν την απελευθέρωση της πόλης, οι ταγματασφαλίτες προσπαθούν με κάθε τρόπο να τρομοκρατήσουν το λαό της Τούμπας. Στις 24 Σεπτεμβρίου 1944, συμμορίτες του ταγματασφαλίτη Δάγκουλα προχωρούν σε μπλόκο στην Κάτω Τούμπα σκοτώνοντας επτά κατοίκους. Ανάμεσά τους και τη δεκατετράχρονη τουμπιώτισσα Βασιλεία Κλαδίτου.
Μέσα από τις γραμμές του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ έδωσαν τη μάχη της αντίστασης και πολλοί παίκτες της ποδοσφαιρικής ομάδας του ΠΑΟΚ, που ιδρύθηκε το 1926. Ο Σωκράτης Φελούρης, τερματοφύλακας ήταν ενταγμένος στο 30ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ. Ο Κώστας Κρήτας, μέλος του ΣΠ Μακεδονίας Θράκης της ΕΠΟΝ το 1945. Ο συγκεκριμένος φαίνεται να υπογράφει το κάλεσμα της ΕΠΟΝ για διοργάνωση «Συνεδρίου Νεολαίας» της Θεσσαλονίκης για λογαριασμό του ΠΑΟΚ. Μάλιστα η διοίκηση του ΠΑΟΚ την ακριβώς επόμενη ημέρα δηλώνει ότι δεν πρόκειται να συμμετάσχει στο συνέδριο με την δικαιολογία ότι είναι καθαρά αθλητικόν σωματείον και «καθαιρεί» τον Κρήτα από αρχηγό της ομάδας, ενώ επιβάλει ποινές στους ποδοσφαιριστές Γιάννη Ψωμά και Βασίλη Εμμανουηλίδη.
Αλλά και η ΜΕΝΤ ήταν ενταγμένη σχεδόν στο σύνολό της στο ΕΑΜ. Η Μορφωτική Ένωση Νεολαίας Τούμπας είχε εμβληματική δράση σε όλους τους τομείς του πολιτισμού και του αθλητισμού, προσφέροντας πολύτιμη διέξοδο στα προσφυγόπουλα. Δεν είναι τυχαίο ότι ιδρυτικό μέλος της ΜΕΝΤ ήταν ο Νίκος Ζαχαριάδης, όντας στέλεχος της ΟΚΝΕ τη δεκαετία του ’20, που δείχνει ότι από τα πρώτα του βήματα το Κόμμα έδειξε φροντίδα για το μαζικό λαϊκό αθλητισμό.
Λίγες μέρες πριν την απελευθέρωση δίνονται στην Τούμπα σκληρές μάχες του ΕΛΑΣ με τους ταγματασφαλίτες και τα γερμανικά στρατεύματα. Ο ΕΛΑΣ μπαίνει στην Τούμπα στις 28 Οκτώβρη του ’44 και δύο μέρες μετά οι κάτοικοι της συνοικίας θα κατέβουν σύσσωμοι στη μεγάλη γιορτή για την Απελευθέρωση της πόλης. Στις 24 Αυγούστου 1945, στη συγκέντρωση του ΕΑΜ στο γήπεδο της Τούμπας, συμμετείχαν 150.000 άτομα.
Όμως οι γιορτινές μέρες δεν διαρκούν πολύ. Από το 1946 εξαπολύεται νέο όργιο διωγμών και βασανισμών των λαϊκών αγωνιστών. Οι δίκες στο Έκτακτο Στρατοδικείο Θεσσαλονίκης αποτελούν βασικό κομμάτι στην τεράστια «βιομηχανία» καταστολής και διώξεων, στην προσπάθεια σύνθλιψης και εξόντωσης του κινήματος, που οργάνωσε το αστικό κράτος από την ίδρυση του ΚΚΕ, ειδικά μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας και κατά τη διάρκεια του ένοπλου αγώνα του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, αλλά και στη συνέχεια.
Χιλιάδες κομμουνιστές, αντιστασιακοί, ακόμη και άνθρωποι που δεν είχαν σχέση με το Κόμμα και το κίνημα, σύρθηκαν στα έκτακτα στρατοδικεία με διάφορες κατηγορίες, άδικες και σκληρές. Εκατοντάδες εκτελέστηκαν πίσω από το Γεντί Κουλέ. Χιλιάδες σάπισαν στις φυλακές και στα κάτεργα, κάποιοι για πάνω από 10 και 20 χρόνια. Στο πλευρό του επίσημου κράτους, δρουν και παρακρατικές δολοφονικές ομάδες επανδρωμένες από πρώην δωσίλογους και ταγματασφαλίτες.
Οι προσφυγογειτονιές της Τούμπας αλλά και της Καλαμαριάς, είχαν μετατραπεί σε πεδία εφαρμογής της πιο άγριας καταστολής. Σύμφωνα με τις εφημερίδες της εποχής «Στους συνοικισμούς ξετυλίγονται πραγματικές τραγωδίες τα βράδια. Μαζεύουν τον κόσμο με τις κλούβες. Σηκώνουν και αρπάζουν από τα κρεβάτια τους αρρώστους και ετοιμοθάνατους ακόμα. Κάθε βράδυ στις σκοτεινές νύχτες ακούονται οι σπαρακτικές κραυγές γυναικών και παιδιών που βλέπουν ν’ αρπάζονται οι δικοί τους ή και τα ίδια ακόμα τα γυναικόπαιδα. Οι συνοικισμοί της Τούμπας, Νεάπολης, Χίρς άδειασαν από παλικάρια».
Μετά τη δολοφονία του Γιάννη Ζεύγου, το Μάρτη του ’47, ακολουθεί τον Απρίλη το πρωτοφανές σε μαζικότητα και ένταση μπλόκο της Τούμπας. Σε εκείνο το μπλόκο συλλαμβάνονται 80 άτομα.
Πολλοί τουμπιώτες εξορίζονται, άλλοι συλλαμβάνονται. Εξίσου πολλοί συνεχίζουν παράνομα τον αγώνα στην πόλη, έχοντας κληρονομιά τις αγωνιστικές παραδόσεις και την προετοιμασία της προηγούμενης περιόδου. Με την παράνομη ομάδα της Τούμπας συνδέεται και ο Ακίνδυνος Αλβανός, η «ψυχή» της Στενής Αυτοάμυνας, αλλά και ο Κώστας Μαυρίδης. Η ομάδα αυτή περιφρουρεί με κάθε μέσο το λαϊκό κίνημα και τους κομμουνιστές που πάλεψαν με το αίμα τους. Διενεργεί επιθέσεις σε στέκια παρακρατικών και χαφιέδων στην περιοχή, προστατεύει και φυγαδεύει αγωνιστές. Ανάμεσα στις εμβληματικές μορφές της περιόδου ξαναβρίσκουμε τον πρόσφυγα Μήτσο Σαχίνη αλλά και τη Λέλα Μαυρίδου που με τόλμη υπερασπίζονται με τη δράση τους το λαϊκό κίνημα και το κόμμα, αναλαμβάνουν τη μετάδοση μηνυμάτων με τηλεβόα. Ανάμεσα στους νεκρούς μαχητές μετράμε και τον αδελφό του μπαρμπα Μήτσου Σαχίνη, Αγάπιο που εκτελέστηκε στο Γεντί Κουλέ.
Πολλοί Τουμπιώτες δίνουν παράλληλα και τη μάχη στο βουνό. Ο Νίκος Λαγός (1926-1948) ήταν ένας από αυτούς τους αντάρτες. Μαζί με τα δύο του αδέρφια Δούκα και Κώστα εντάχθηκαν στο ΔΣΕ. Στη δύσκολη αυτή φάση της σύνδεσης των ομάδων του ΔΣΕ ανέλαβε πολλές ριψοκίνδυνες αποστολές. Ο Λαγός σκοτώθηκε τον Απρίλιο του 1948, στις επιχειρήσεις της Στρατονίκης. Το δρόμο της μάχης στο βουνό ακολούθησε και ο Αντωνάκης Καραγιάννης που αναδείχτηκε σε υπολοχαγό του ΔΣΕ.
Τις δεκαετίες του ’50 και του ’60 που το ΚΚΕ είναι παράνομο και δρα μέσα από την ΕΔΑ ξεχωρίζει η δράση των Λαμπράκηδων στη συνοικία, που συσπείρωσαν εκατοντάδες νέους και πρωτοστάτησαν σε ένα μεγάλο νεολαιίστικο πολιτιστικό κίνημα με θέατρα, συναυλίες, εκδρομές, ζωντανούς πολιτιστικούς φορείς, αλλά και στις κινητοποιήσεις της εποχής.
Στα τέλη της δεκαετίας του ’50 πρωταγωνιστεί στις επιθέσεις απέναντι στους κομμουνιστές ο γνωστός από τη συνεργασία του με τους Γερμανούς και μετά από την υπόθεση τη δολοφονίας του Γρηγόρη Λαμπράκη, Ξενοφών Γιοσμάς, ο οποίος εγκαταστάθηκε στην Τούμπα μετά τον 5ετή αποκλεισμό του στο Γεντί Κουλέ, για τις υπηρεσίες που προσέφερε στους κατακτητές και επιχειρεί να δημιουργήσει φωλιά παρακρατικών στη συνοικία.
Στη διάρκεια της χούντας και μετά τα πρώτα χτυπήματα, στην αντιδικτατορική δράση πέρασαν πολλοί αγωνιστές, που αποτέλεσαν τη μαγιά για τη συγκρότηση των οργανώσεων του Κόμματος και της ΚΝΕ στη Μεταπολίτευση. Στην περιοχή έχει δράση ομάδα του ΠΑΜ, με επικεφαλής το Μήτσο Σαχίνη. Τα μέλη της ομάδας αυτής, έγραφαν συνθήματα κατά της δικτατορίας στους τοίχους, σκορπούσαν στους δρόμους χειρόγραφες προκηρύξεις, ενώ κυκλοφόρησαν τη μονόφυλλη εφημεριδούλα «Αντιφασίστας». Η δραστηριότητα της ανακόπηκε γρήγορα, όταν στις 13 Αυγούστου 1967 η Ασφάλεια συνέλαβε τα μέλη της, παραπέμποντάς τα στο έκτακτο στρατοδικείο όπου ο μπαρμπα Μήτσος καταδικάστηκε σε ισόβια και οι υπόλοιποι σε μικρότερες ποινές. Ενδεικτικά αναφέρουμε ορισμένους συντρόφους μας που υπέστησαν διώξεις από τη Χούντα: Ο Μήτσος και ο νεαρός τότε γιος του Αγάπιος Σαχίνης, ο Κωστίκας και ο Γιώργος Παπαβασιλείου, ο Γιάννης Σκουλίδης, ο Φάνης Στεφανίδης, ο Περικλής Αλτσιτσιάδης, Τάσος και Κούλα Καραγκιόζη, Λάκης Μαρίνος, Μηνάς Σφυριδάκης, Αντώνης Χαχούμης, Ζαφείρης Στεφανίδης, Δημήτρης Νικολαϊδης, Θανάσης Τοπαλίδης, Θανάσης Προδρομίδης, Νίκος Γιαβρίδης, Νίκος Παρθένης, Βασίλης Μπάμπας, Ζαφείρης Ελευθερίου, Σταύρος Σαρβάνης.
Μετά την πτώση της Χούντας οι Οργανώσεις του ΚΚΕ και της ΚΝΕ στην Τούμπα πρωτοστάτησαν και ασχολήθηκαν με όλα τα λαϊκά προβλήματα, είχαν μεγάλη συμμετοχή στους αγώνες και στην κατάκτηση θέσεων στο εργατικό λαϊκό κίνημα στη Θεσσαλονίκη. Δεν υπάρχει αγώνας, διεκδίκηση μέχρι και σήμερα που να μην έχει βάλει τη σφραγίδα του το Κόμμα.
Οι ακατάλυτοι δεσμοί με τον λαό, χτίζονται στην πάλη για την ανατροπή του σάπιου εκμεταλλευτικού συστήματος
Αν βγαίνει ένα συμπέρασμα από όλη αυτήν την πορεία του Κόμματος στην περιοχή είναι ότι οι ακατάλυτοι δεσμοί με την εργατική τάξη και τα λαϊκά στρώματα, χτίζονται στην πάλη για την ανατροπή του σάπιου εκμεταλλευτικού συστήματος και την κοινωνική απελευθέρωση.
Οι συνθήκες ζωής όσο άθλιες κι αν είναι δεν αρκούν από μόνες τους για τη ριζοσπαστικοποίηση. Οι πρόσφυγες στην Τούμπα, στην Καλαμαριά και αλλού ζούσαν σε παράγκες, μέσα στο κρύο και στην υγρασία, με τα παιδιά τους εκτεθειμένα σε αρρώστειες και τις υποδομές ανύπαρκτες. Η οργή τους ήταν μεγάλη και δικαιολογημένη για όλα τα δεινά που είχαν τραβήξει. Μόνο όμως η επαφή με την πρωτοπόρα θεωρία και δράση των κομμουνιστών μπόρεσε να δώσει απάντηση στα γιατί και στα πως. Έτσι η αγανάκτηση έγινε δύναμη και η απελπισία οργάνωση.
Σήμερα δεν αρκεί η οργή, η αγανάκτηση για τις συνέπειες της αντιλαϊκής πολιτικής, για την τρομακτική ακρίβεια που στερεί είδη βασικής ανάγκης από τα λαϊκά σπίτια, για τους καθηλωμένους μισθούς, τα εξαντλητικά ωράρια, τα πανάκριβα ενοίκια. Σε όλα αυτά μπορεί να δοθεί διέξοδος μόνο αν ο προβληματισμός συναντηθεί με τη δράση του ΚΚΕ, το πρόγραμμα του, που δίνει οριστική διέξοδο για τις σύγχρονες λαϊκές ανάγκες.
Δυο πατρίδες που τα συμφέροντα τους συγκρούονται παντού και πάντα
Σε όλη αυτήν την ιστορική πορεία, πολύ περισσότερο σήμερα θα δούμε μπροστά μας δυο πατρίδες, δύο κόσμους που βρίσκονται σε ανειρήνευτη σύγκρουση.
«Δυο πατρίδες» που τα συμφέροντά τους συγκρούονται παντού και πάντα.
Δεν ήταν «όλοι οι Έλληνες ενωμένοι» το 1922 και μετά. Υπήρχαν οι Έλληνες που στέκονταν από τη μεριά της φλεγόμενης αποβάθρας της Σμύρνης, των πολεμικών μετώπων της Μικράς Ασίας, οι Έλληνες των καραβανιών των ξενιτεμένων στην Τουρκία και στα Βαλκάνια. Και υπήρχαν και οι Έλληνες που έκαναν μπίζνες με τις μεγάλες δυνάμεις, που πουλούσαν μέχρι και σφαίρες στον τούρκικο στρατό, που χώριζαν πατρίδες αιώνων με ένα μολύβι και ένα χάρτη. Όλα για τα κέρδη στο βωμό των ιμπεριαλιστικών σχεδιασμών.
Έτσι και σήμερα σε όλο τον κόσμο, τα καραβάνια των προσφύγων και των μεταναστών αυξάνονται, στη χρονιά που καταγράφονται τα περισσότερα πολεμικά μέτωπα από τον Β παγκόσμιο πόλεμο, στη χρονιά που συνεχίζεται μια γενοκτονία: του αλύγιστου λαού της Παλαιστίνης, αλλά και ένας απάνθρωπος αποκλεισμός, του ηρωικού λαού της Κούβας. Ταυτόχρονα προωθούν ακόμη περισσότερο τη συμμετοχή του ελληνικού στρατού σε επιχειρήσεις εκτός συνόρων, προχωρούν τις επικίνδυνες διευθετήσεις στο Αιγαίο με την Τούρκικη αστική τάξη.
Δύο είναι οι πατρίδες και σήμερα. Από τη μία ο κόσμος της βιοπάλης και οι αγώνες του και από την άλλη οι εκμεταλλευτές του και οι σχεδιασμοί τους. Από τη μία οι λαϊκές ανάγκες και από την άλλη το εχθρικό κράτος, οι θεσμοί του, η ΕΕ. Από τη μία η κυβέρνηση Μητσοτάκη και όλα τα κόμματα που υπηρετούν το ίδιο σύστημα και από την άλλη το ΚΚΕ. Από τη μία οι εργαζόμενοι και οι εργαζόμενες που δολοφονούνται μέρα παραμέρα και από την άλλη τα κέρδη τους που αυγατίζουν!
Μπορεί σήμερα το αστικό κράτος να φορά τον μανδύα της αστικής κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Μπορεί, μετά από αιματηρούς αγώνες, ο λαός μας να έχει κατακτήσει ορισμένες αστικές ελευθερίες και δικαιώματα, τα οποία αμφισβητούνται σταθερά ιδιαίτερα σε συνθήκες πολεμικής προετοιμασίας. Μπορεί το Κόμμα μας να δρα σε συνθήκες αστικής νομιμότητας, την ίδια στιγμή όμως ο αντικομμουνισμός δυναμώνει με πρωτεργάτη την ΕΕ.
Το αστικό κράτος, οι θεσμοί του, παραμένουν ταξικοί, αντιλαϊκοί, εχθρικοί για τον λαό. Γιατί σκοπό και αποστολή τους έχουν να θωρακίζουν την εξουσία τους, την εξουσία δηλαδή του κεφαλαίου, να υπηρετούν την κερδοφορία του.
Κανένα «κράτος δικαίου» δεν μπορεί να γεφυρώσει τις «δύο πατρίδες». Αυτή τη μεγάλη αλήθεια, που λέει καθαρά το ΚΚΕ, προσπαθούν να κρύψουν όλοι οι άλλοι, κυβέρνηση και βολική αντιπολίτευση
Μόνο η εργατική εξουσία μπορεί να φέρει σταθερότητα για τον λαό
Σύντροφοι και φίλοι, οι άνθρωποι που περπάτησαν για πρώτη φορά σε αυτή τη γειτονιά, ήρθαν γεμάτοι όνειρα να καταφέρουν να χτίσουν μια καλύτερη ζωή. Χιλιάδες πρόσφυγες, Τουμπιώτες και Τουμπιώτισσες δόθηκαν στον αγώνα για μια κοινωνία διαφορετική, απαλλαγμένη από εκμετάλλευση. Αυτός ο αγώνας είναι αναγκαίος και σήμερα για να γίνουν πράξη τα ιδανικά και οι σκοποί όσων θυσιάστηκαν διαχρονικά.
Η εποχή μας έχει ομοιότητες με την εποχή του Μεσοπολέμου, περίοδο όπου γεννήθηκε ο Μάης του ‘36, σφυρηλατήθηκαν οι αγωνιστές που αναφερθήκαμε παραπάνω. Έδρασαν και συνελήφθησαν σε συνθήκες πολεμικής προετοιμασίας, συνθήκες όπως και οι σημερινές, που είναι πιο πιθανός, για πρώτη φορά μετά από 80 χρόνια, ένας Γ’ Παγκόσμιος ιμπεριαλιστικός Πόλεμος.
Γι’ αυτό σήμερα οι καπιταλιστές και οι κυβερνήσεις τους προετοιμάζουν τους λαούς εντείνουν την εκμετάλλευση και την καταστολή απέναντι στο εργατικό – λαϊκό κίνημα.
Σε αυτούς τους ανταγωνισμούς μας μπλέκει βαθύτερα η κυβέρνηση της ΝΔ για τα συμφέροντα των λίγων. Σε αυτή την στρατηγική συμφωνούν και όλα τα άλλα κόμματα της βολικής αντιπολίτευσης.
Σήμερα, ο ένοχος παραμένει ο ίδιος. Για το κυνήγι του κέρδους αυξάνεται η εκμετάλλευση, οξύνονται οι ιμπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί, που οδηγούν στον πόλεμο.
Γι’ αυτό σήμερα, το κρίσιμο που χρειάζεται να γίνει χωρίς καμία αναμονή, είναι να διαμορφωθεί ένα μεγάλο ρωμαλέο δυνατό πανελλαδικά συντονισμένο εργατικό - λαϊκό κίνημα, ταξικά προσανατολισμένο.
Ένα κίνημα που μέσα από τους καθημερινούς του αγώνες, θα αποκτάει πείρα, θα μαθαίνει να συγκρούεται απέναντι στον ταξικό του αντίπαλο.
Για αυτό και σήμερα δεν υπάρχει περιθώριο για νέες αυταπάτες, ούτε αναμονής για «νέους σωτήρες». Είναι δοκιμασμένα κόμματα που υπόσχονται «και την πίτα ολόκληρη και το σκύλο χορτάτο». Ο λαός μας τα δοκίμασε και τα απέρριψε. Είναι επίσης δοκιμασμένα σχήματα αρχηγικά, μονοπρόσωπα, που απλά συγκεντρώνουν ψήφους οργής και αγανάκτησης για να τις δώσουν τελικά πίσω στο σύστημα.Τώρα απαιτείται η σύγκρουση εφ' όλης της ύλης με τη βαρβαρότητα της εκμετάλλευσης και των πολέμων.
Τα χρόνια που έρχονται θα φέρουν γεγονότα που θα επιδράσουν καθοριστικά στην συνείδηση του λαού. Θα έχουμε γρήγορες μεταβολές, μέρες που θα ισοδυναμούν με χρόνια. Μέρες που θα διαπαιδαγωγήσουν μια νέα γενιά αγωνιστών.
Για αυτές τις μέρες, για αυτές τις μάχες το Κόμμα μας προετοιμάζεται μαζί με την εργατική τάξη και τον λαό.
Γιατί μόνο η εργατική εξουσία μπορεί να φέρει σταθερότητα για τον λαό, γιατί θα έχει επίκεντρο την ικανοποίηση των αναγκών του.
Η σταθερότητα για την οποία λένε τα άλλα κόμματα αφορά την αστάθεια στην δική μας ζωή ώστε σταθερά να μεγαλώνουν τα κέρδη τους οι καπιταλιστές, σταθερά να σκοτώνονται οι λαοί για το αφέντη το φαί.
Γι’αυτό χρειάζεται πανέτοιμο και ισχυρό ΚΚΕ, με πρωτοπόρα δράση στο κίνημα, ριζωμένο στους τόπους δουλειάς!
Έτσι θα ανοίξει ο δρόμος για την ανατροπή της αστικής εξουσίας, για την κοινωνία της ικανοποίησης των σύγχρονων κοινωνικών αναγκών, της συνεργασίας και της φιλίας των λαών. Για τον Σοσιαλισμό!