Takis Moschov
24.8.26
«Τα ρήγματα»
Πριν λίγα χρόνια ο αλγόριθμος του fb έριχνε αυτόματα αυτή την σπουδαία ιστορική φωτογραφία. Μάλιστα αρκετοί θα θυμούνται τα «τρικς» που χρησιμοποιούσαμε κι εντέλει καταφέρναμε να στέκεται αγέρωχη όπως της αξίζει, κι αυτό μέσα σε ένα εξ ολοκλήρου ΝΑΤΟϊκά διαμορφωμένο «επικοινωνιακό» περιβάλλον.
Οχι πλέον κι ας επιχειρήσω μια ανάλυση του γιατί, αλλά και ως απάντηση στο αντικομμουνιστικό μένος του εκπροσώπου τύπου της κυβέρνησης Μητσοτάκη, καθώς έχει χάσει επεισόδια:
Αρχικά ο πρωτογενής αλγόριθμος συστάσεων της meta ήταν εντελώς τυφλός ως προς το ιδεολογικό περιεχόμενο.
Στόχος της εταιρείας ήταν η μεγιστοποίηση του χρόνου παραμονής και της αλληλεπίδρασης. Ο αλγόριθμος αυτός δεν «ενδιαφερόταν» αν μια ανάρτηση ήταν αριστερή, δεξιά, λαϊκίστικη ή φιλελεύθερη. Εβλεπε μόνο πολωτικά συναισθήματα -οργή, φόβο, αγανάκτηση. Επειδή το πολωτικό πολιτικό περιεχόμενο παράγει το υψηλότερο engagement, ο βασικός αλγόριθμος έτεινε φυσιολογικά να το απογειώνει.
Ο αλγόριθμος της πολιτικής υποβάθμισης έρχεται ως ένα δεύτερο, τεχνητό στρώμα φιλτραρίσματος που επιβλήθηκε εκ των υστέρων από τη διοίκηση της meta. Στόχος, η μείωση του «πολιτικού ρίσκου» για την εταιρεία. Μετά τα σκάνδαλα του 2016-2020 (Cambridge Analytica, εισβολή στο Καπιτώλιο), η meta δέχτηκε τεράστια πίεση από κυβερνήσεις. Η απάντησή της ήταν η εισαγωγή αλγορίθμων που ανιχνεύουν πολιτικές λέξεις-κλειδιά, αμφιλεγόμενα πρόσωπα ή θέματα και φωτο και ρίχνουν εσκεμμένα την εμβέλειά τους με την μέθοδο του reach penalty.
Αυτό το δεύτερο στρώμα δεν εκπαιδεύτηκε σε κενό αέρος. Βασίζεται σε αυτόματους ταξινομητές και όρια ασφαλείας που θέτουν ομάδες μηχανικών. Εκεί εισάγεται το μεροληπτικό bias: λέξεις, έννοιες ή πολιτικές αναφορές που θεωρούνται «επιζήμιες» ή «αμφιλεγόμενες» από τα συστήματα της meta τρώνε penalty, ακόμα κι αν παράγουν τεράστιο engagement.
Στο εσωτερικό της meta ωστόσο διεξάγεται μια διαρκής μάχη μεταξύ αυτών των δύο συστημάτων:
Αλγόριθμος engagement vs Αλγόριθμος πολιτικού φιλτραρίσματος
Διαφημιστικά έσοδα & εθισμός vs Αποφυγή προστίμων & πολιτικών πιέσεων.
Επιβραβεύει την ένταση και την αντιπαράθεση vs Καταστέλλει λέξεις-κλειδιά & πολιτικές αναφορές.
Aλγόριθμος που κάνει μια ανάρτηση viral vs αλγόριθμος που της κόβει την εμβέλεια.
Ετσι όταν βλέπετε μια ανάρτηση με υψηλή εμπλοκή να εξαφανίζεται ή να μην παίρνει την αναμενόμενη οργανική προβολή, συμβαίνει το εξής: Ο αλγόριθμος του engagement έκανε τη δουλειά του (έφερε κόσμο), αλλά ο αλγόριθμος της πολιτικής καταστολής τον ακύρωσε (Overrode).
Ενα πρόσφατο παράδειγμα για να καταλάβουμε την πολιτική της meta εν έτει 2026, είναι η έρευνα του ABC NEWS Verify όπου διαπίστωσε ότι η μητρική εταιρεία του facebook, Meta, πληρώνει εκατομμύρια κάθε χρόνο απευθείας σε αρκετούς αμφιλεγόμενους δημιουργούς περιεχομένου, συμπεριλαμβανομένου ενός λευκού εθνικιστή με νεοναζιστικές διασυνδέσεις και ενός εξέχοντος αντιεμβολιαστή.
Το περιεχόμενο που παράγεται από αυτούς τους δημιουργούς παραβιάζει άμεσα τις πολιτικές του fb σχετικά με τη δημιουργία εσόδων από περιεχόμενο. Ωστοσο το engagement και τα δισεκατομμύρια δολάρια κέρδους απο αυτό, είναι πάνω όλα.
Kι εδώ βλέπουμε (τα ρήγματα) τη μεγαλύτερη συστημική αντίφαση του αλγοριθμικού καπιταλισμού: τη σύγκρουση ανάμεσα στον αλγοριθμικό έλεγχο -shadowbanning- και την αδυσώπητη εμπορευματοποίηση -monetization.
Η περίπτωση της Παλαιστίνης επίσης, αποτελεί το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα όπου η «μηχανή παραγωγής κέρδους» του αλγόριθμου αποδείχθηκε πιο δυνατή ακόμα και από τους μηχανισμούς πολιτικής φίμωσης.
Από τη μία πλευρά, υπήρξε μια πρωτοφανής και τεκμηριωμένη προσπάθεια περιορισμού του περιεχομένου. Διεθνείς οργανισμοί όπως η Human Rights Watch και η 7amleh κατέγραψαν συστηματικά μοτίβα λογοκρισίας από τη Meta.
Στο αραβικό περιεχόμενο, οι αυτόματοι αλγόριθμοι της meta χαμήλωσαν τα όρια ασφαλείας έως και το 25%, διαγράφοντας αυτόματα δημοσιεύσεις, σύμβολα και σημαίες της Παλαιστίνης ως «ύποπτα». Εκατομμύρια χρήστες είδαν την οργανική τους εμβέλεια να κατακρημνίζεται μόλις χρησιμοποιούσαν λέξεις-κλειδιά όπως «Gaza» ή «Palestine».
Από την άλλη πλευρά, η παγκόσμια κατακραυγή δημιούργησε ένα κύμα αλληλεπίδρασης (engagement) τόσο οργανικό, συναισθηματικό και οργισμένο, που κανένας αλγόριθμος φιλτραρίσματος δεν μπόρεσε να το αναχαιτίσει πλήρως.
Ο αλγόριθμος διψάει για attention και ο βασικός μηχανισμός της meta δεν βλέπει την παλαιστινιακή σημαία ή το μαντήλι ως πολιτική θέση, αλλά τα βλέπει ως περιουσιακά στοιχεία υψηλής προσοχής. Οταν εκατομμύρια χρήστες σχολιάζουν, κοινοποιούν και παρακολουθούν βίντεο, η πλατφόρμα λαμβάνει το σήμα ότι εκεί βρίσκεται το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης. Αν απομόνωνε εντελώς αυτό το περιεχόμενο, θα έχανε δισεκατομμύρια λεπτά παραμονής των χρηστών και συνεπώς εκατομμύρια διαφημιστικά έσοδα.
Και ακριβώς επειδή το engagement ξέφυγε από τον έλεγχο της πολιτικής φίμωσης, ενεργοποιήθηκε αμέσως η μηχανή της εμπορευματοποίησης, με το πολιτικό φετίχ, από την αλληλεγγύη στη βιομηχανία e-commerce. Μέσα στο facebook και το Instagram εμφανίστηκαν χιλιάδες χορηγούμενες διαφημίσεις από e-shops που πουλούσαν σημαίες, κονκάρδες, μπλουζάκια και μαντίλες. Η ίδια η Meta βλέποντας την έκταση που πήρε το Drop-shipping & e-commerce Ads, την ίδια στιγμή που δεχόταν κατηγορίες ότι «έθαβε» τις αναρτήσεις Παλαιστινίων δημοσιογράφων, εισέπραττε εκατομμύρια δολάρια από στοχευμένες διαφημίσεις εταιρειών που πουλούσαν πολιτικά σύμβολα της Παλαιστίνης. Ο καπιταλισμός των social media έχει την ιδιότητα να παίρνει μια γνήσια, τραγική πολιτική διαμαρτυρία και να την μετατρέπει σε καταναλωτικό προϊόν -πολιτικό φετίχ.
Οσο χρήμα κι αν δαπανήθηκε για να ελεγχθεί το Παλαιστινιακό ζήτημα, η οργή και η αλληλεγγύη εκατομμυρίων ανθρώπων παρήγαγαν τόσο τεράστιο ψηφιακό αποτύπωμα, που η meta προτίμησε τελικά να το κεφαλαιοποιήσει οικονομικά, αποδεικνύοντας ότι μπροστά στα διαφημιστικά έσοδα, οι πολιτικές διακηρύξεις περί «ουδετερότητας» είναι απλώς εταιρική μάσκα.
Εν κατακλείδι, αυτές τις εσωτερικές αντιφάσεις -ρήγματα- που δημιουργεί η φύση του ψηφιακού καπιταλισμού και εδώ να επιστρέψω στην φωτογραφία μας, δηλώνουν ότι:
1. όσο χρήμα κι αν ξοδέψουν, όσο μελάνι και να χύσουν η αστικές τάξεις, οι κυβερνήσεις τους και τα επιτελεία τους δεν μπορούν να ξαναγράψουν την Ιστορία και την Αλήθεια που είναι γραμμένη με το αίμα 27.000.000 νεκρών Σοβιετικών πολιτών και 10.000.000 τραυματιών.
2. η Ανθρωπότητα δεν ζει πλέον σε σπηλιές και η αποδόμηση της αντικομμουνιστικής προπαγάνδας, γίνεται οχι απλά από τα γραφεία τύπου, αλλά μέσω των ίδιων τεχνολογικών εργαλείων που «προσφέρει» (καθόλου δωρεάν κι εδώ μπαίνει το τεράστιο ζήτημα του κόστους/οφέλους και οχι μόνο κόστους, απο την συμπεριφορική των χρηστών) ο ιδιος ο καπιταλισμός και 3ο και σπουδαιότερο:
Αποκαλύπτεται περίτρανα ο φόβος που διέπει τα επικοινωνιακά επιτελεία των καπιταλιστών, από αυτά του Τράμπ, έως και του υπόδουλου ανδρείκελού του, εκπρόσωπο τύπου της κυβέρνησης της ΝΔ Μαρινάκη, που δεν σταματούν τις γελοίες αναφορές τους βλέποντας παντού κομμουνιστές - κάτι που σωστά βλέπουν, σωστά τους φοβούνται, σωστά θα κάνουμε κι εμείς να εκλάβουμε αυτές τις συνεχείς αναφορές τους, ως την απόλυτη ήττα τους, σωστά θα κάνουμε να εκμεταλλευτούμε αυτά τα ρήγματα που δημιούργησε ο καπιταλισμός λόγω της αδηφαγίας του, υπέρ της τάξης μας, με σχέδιο, πειθαρχία και οργάνωση, πάνω στις πλατφόρμες ΜΚΔ, γυρνώντας μπούμερανγκ κάθε άθλια προπαγάνδα τους, με σύνεση και υπομονή εμβαθύνοντας στους εσωτερικούς νόμους των μηχανών τους, την αλγοριθμική συμπεριφορά τους, επιμορφώνοντας ψηφιακά τον λαό μας.
Υ.Γ. Αυτό που καλούμαστε να κατανοήσουμε συλλογικά είναι πράγματι πολύπλοκο. Και αυτό που καλούμαστε να δώσουμε ως απάντηση στην προπαγάνδα τους, είναι πραγματικά πολύτροπο. Στην κορυφή βρίσκεται: η προπαγάνδα τους είναι πληρωμένη και γίνεται συλλογικά από ομάδες με ιεραρχία. Το πώς θα απαντήσουμε δεν είναι μια συζήτηση που μπορεί και πρέπει να γίνει δημόσια. Θα τα δούμε όλα εν πλώ.
