Η στάση του Φιντέλ απέναντι στην περεστρόικα και την αντεπανάσταση στην ΕΣΣΔ

Η παρέμβαση του Ελισαίου Βαγενά στο 1ο Διεθνές Συμπόσιο «Φιντέλ: Κληρονομιά και Μέλλον»

Πρόσθεσε τον 902.gr στην Google

Το 1ο Διεθνές Συμπόσιο «Φιντέλ: Κληρονομιά και Μέλλον» πραγματοποιήθηκε στην Κούβα, από 10 έως 13 Αυγούστου, με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Φιντέλ Κάστρο.

Σε αυτό συμμετείχε αντιπροσωπεία του ΚΚΕ, αποτελούμενη από τους Γιώργο Μαρίνο, μέλος του ΠΓ της ΚΕ, Ελισαίο Βαγενά, μέλος της ΚΕ και υπεύθυνο του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων της ΚΕ, Αρη Ευαγγελίδη, μέλος της ΚΕ και του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων της ΚΕ, και Λευτέρη Νικολάου - Αλαβάνο, μέλος του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων της ΚΕ και ευρωβουλευτή του Κόμματος.

Στην παρέμβαση του ο Ελ. Βαγενάς ανέφερε τα εξής:

Ευχαριστούμε για την πρόσκληση να λάβουμε μέρος στο 1ο Διεθνές Συμπόσιο «Φιντέλ: Κληρονομιά και Μέλλον» και θέλουμε και από αυτό το βήμα να εκφράσουμε τη βαθιά αλληλεγγύη του ΚΚΕ, όλων των κομμουνιστών της Ελλάδας στον ηρωικό λαό της Κούβας, που εδώ και δεκαετίες βρίσκεται στο στόχαστρο του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού.

Ο μεγάλος Κουβανός επαναστάτης Φιντέλ Κάστρο αφιέρωσε τη ζωή του στον αγώνα για την κοινωνική δικαιοσύνη και ευημερία του λαού της χώρας του καθώς και όλων των χωρών, που ξεσηκώνονταν ενάντια στον ιμπεριαλισμό. Εδωσε όλες τις δυνάμεις του για τη Νίκη και επικράτηση της Κουβανικής Σοσιαλιστικής Επανάστασης και των κατακτήσεών της. Στο πλαίσιο αυτό θέλουμε να αναδείξουμε στη σύντομη παρέμβασή μας μια σημαντική πλευρά της προσωπικότητάς του και της ξεχωριστής προσωπικής συμβολής του στο Διεθνές Κομμουνιστικό Κίνημα σε μια κρίσιμη στιγμή για όλη την ανθρωπότητα και ιδιαίτερα για το παγκόσμιο κομμουνιστικό και εργατικό κίνημα. Τέτοια ήταν η περεστρόικα, που αποδείχτηκε όχημα της αντεπανάστασης στην ΕΣΣΔ.

Ο Φιντέλ Κάστρο ήταν από τους λιγοστούς ηγέτες των σοσιαλιστικών χωρών της εποχής, που αναγνωρίζοντας τις μεγάλες κατακτήσεις της ΕΣΣΔ, τη μεγάλη βοήθεια που αυτή έδωσε στην Κούβα και στις άλλες χώρες που επεδίωκαν την οικοδόμηση του σοσιαλισμού, καθώς και την ανάγκη να πραγματοποιούνται διορθωτικές κινήσεις στο πλαίσιο του σοσιαλισμού, την ίδια ώρα εξέφρασε αρκετές επιφυλάξεις για την πορεία που ακολουθούσε το ΚΚΣΕ. Μάλιστα, σταδιακά πέρασε από μια βαθιά επιφυλακτική σε μια καθαρά επικριτική στάση απέναντι στις εξελίξεις στην ΕΣΣΔ. Κι αυτή του η στάση, σαφώς, βοήθησε πολλούς επαναστάτες, κομμουνιστές σε όλο τον κόσμο να προσανατολιστούν σωστά στις εξελίξεις εκείνη την περίοδο.





Τι ήταν αυτό, όμως, που ξένιζε τον Φιντέλ στην περεστρόικα του Γκορμπατσόφ;

Σαφώς εστίαζε στο ζήτημα της συκοφαντικής επίθεσης που γινόταν τα χρόνια της περεστρόικα από «τα μέσα και τα πάνω» ενάντια στις κομμουνιστικές ιδέες, ενάντια στο ΚΚ και στην επαναστατική Ιστορία της χώρας. Οπως σημειώνει στην εισήγησή του στο 4ο Συνέδριο του ΚΚΚ, «έβλεπα να καταρρέει το κύρος του Κόμματος, έβλεπα να καταρρέει το κύρος του κράτους, έβλεπα να συκοφαντείται η Ιστορία της ΕΣΣΔ και ότι αυτό δεν είχε καμία σχέση με την ιστορική κριτική».1

Σε αυτό το Συνέδριο, που πραγματοποιήθηκε 2 μήνες μετά την απαγόρευση του ΚΚΣΕ από τον Γιέλτσιν και 2 μήνες πριν την τυπική διάλυση της ΕΣΣΔ, ο Φιντέλ υπερασπίζεται τον σοσιαλιστικό δρόμο της Κούβας, την Επανάσταση, κόντρα στην αντεπανάσταση και στον συντριπτικά παγκόσμιο αρνητικό συσχετισμό δύναμης που διαμορφωνόταν τότε. Μάλιστα, δίνει παραδείγματα από τη συμμετοχή του το 1987 σε συνάντηση των ηγετών του Συμβουλίου Οικονομικής Αλληλοβοήθειας (ΣΟΑ), όπου όπως λέει κοινά ήταν τα προβλήματα που αφορούσαν στρεβλώσεις στην οικονομία.
***

Το ΚΚΕ, μελετώντας τις αιτίες ανατροπής του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ, έχει εστιάσει μεταξύ άλλων την προσοχή του στις λεγόμενες οικονομικές μεταρρυθμίσεις Κοσίγκιν, στις λαθεμένες αποφάσεις του 20ού και του 22ου Συνεδρίου του ΚΚΣΕ, που βέβαια προωθούνταν και στις άλλες σοσιαλιστικές χώρες. Σ' αυτά αναφέρεται και ο Φιντέλ στην εισαγωγική ομιλία του στο 4ο Συνέδριο του ΚΚΚ και σημειώνει ανάμεσα σε άλλα το τι είπε σε «στρογγυλό τραπέζι» με τους άλλους ηγέτες των σοσιαλιστικών χωρών: «"Προσπαθήστε στο μέλλον να αποφύγετε αυτόν τον δρόμο, να αποφύγετε την αποξένωση των ανθρώπων και τα αρνητικά αποτελέσματα που αυτή επιφέρει". Με άκουσαν με μεγάλο ενδιαφέρον και, για να πω την αλήθεια, πολλοί από αυτούς μου είπαν αργότερα: "Ξέρετε, ακριβώς έτσι συνέβη και σε εμάς". 

Οταν τους εξηγούσα ότι πολλά κατασκευαστικά έργα έμεναν ημιτελή, όταν τους εξηγούσα ότι επιδίωκαν να εκπληρώσουν το σχέδιο με βάση αξιακούς δείκτες της παραγωγής και όχι με βάση την αναγκαία γκάμα των προϊόντων, όταν τους εξηγούσα ότι οι επιχειρήσεις που όφειλαν να παράγουν ανταλλακτικά κατασκεύαζαν μόνο τα πενήντα πιο κερδοφόρα γι' αυτές και δεν παρήγαν τα υπόλοιπα, και ούτω καθεξής, ορισμένοι μου είπαν με μεγάλη ειλικρίνεια: "Ξέρετε, ακριβώς έτσι συνέβη και σε εμάς"»2.



Ο Κάστρο διαπίστωνε ότι η εισαγωγή μιας σειράς αγοραίων μηχανισμών και η χαλάρωση του κεντρικού σχεδιασμού, που στην ΕΣΣΔ είχαν ξεκινήσει τη δεκαετία του '60, μπορούσαν να δημιουργήσουν στρεβλώσεις, ακόμη και κοινωνικές ανισότητες και τελικά να υπονομεύσουν την επαναστατική πορεία. Καθόλου τυχαίο δεν είναι πως την ίδια περίοδο, που στην ΕΣΣΔ διεξαγόταν η περεστρόικα, στην Κούβα (από το 1986) ακολουθείται η πολιτική της «Διόρθωσης λαθών και αρνητικών τάσεων», ορισμένα μέτρα της οποίας κινούνταν σε εντελώς διαφορετική κατεύθυνση από αυτήν της περεστρόικα, αντιστρέφοντας ορισμένα αγοραία μέτρα που είχαν εισαχθεί τα προηγούμενα χρόνια στην Κούβα.***

Συμπερασματικά η οξυδέρκεια του Φιντέλ στηριζόταν σε μια βαθιά πεποίθηση, που είχε εκείνη την εποχή και η οποία τον βοήθησε 2,5 χρόνια πριν τη διάλυση της ΕΣΣΔ, στην ιστορική ομιλία της 26ης Ιουλίου 1989 (Camaguey), να ασκήσει κριτική στην περεστρόικα και να προβλέψει τη διάλυση της ΕΣΣΔ και έναν πιθανό εμφύλιο, λόγια σημαντικά όταν βλέπουμε σήμερα να σφαγιάζονται στα πεδία του ιμπεριαλιστικού πολέμου στην Ουκρανία για τα συμφέροντα των καπιταλιστών δύο αδελφοί λαοί, που έζησαν και μεγαλούργησαν μαζί στα χρόνια του σοσιαλισμού.

Αρκετά χρόνια αργότερα, στα 2005, σε ομιλία του στους φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Αβάνας ο Φιντέλ εστίασε σε προβλήματα χαμηλής κοινωνικής ευθύνης και συνείδησης, οικονομικής κακοδιαχείρισης, λαθεμένων κυβερνητικών αποφάσεων, ατομικής και καταχρηστικής ιδιοποίησης του κοινωνικού πλούτου, διαφθοράς κ.ά., που αναδεικνύονται στην ομιλία του μιλώντας σε νέους ανθρώπους, σε φοιτητές, ξεκινώντας από την ανάγκη να μην επαναληφθεί στην Κούβα η εξέλιξη που είχε η ΕΣΣΔ. Και κριτικάρει «εκείνους που πίστευαν ότι με καπιταλιστικές μεθόδους θα χτίσουν τον σοσιαλισμό», λέγοντας πως αυτό «είναι ένα από τα μεγάλα ιστορικά λάθη»3.
***

Συνοπτικά, μπορούμε να σημειώσουμε πως η στάση του Φιντέλ Κάστρο απέναντι στην περεστρόικα και την επικράτηση της αντεπανάστασης στην ΕΣΣΔ αναδεικνύει τη σημασία της ιδεολογικής συνέπειας, καθώς και της έγκαιρης πολιτικής εκτίμησης των εξελίξεων για τους κομμουνιστές. Η ιστορική αυτή εμπειρία εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο μελέτης, προβληματισμού, εξαγωγής χρήσιμων συμπερασμάτων για το διεθνές κομμουνιστικό κίνημα.

Παραπομπές:

1. Φιντέλ Κάστρο Ρους. Ομιλία κατά την έναρξη του 4ου Συνεδρίου του Κομμουνιστικού Κόμματος Κούβας. 10 Οκτωβρίου 1991

2. Στο ίδιο.

3. Φιντέλ Κάστρο Ρους. Ομιλία στο Πανεπιστήμιο της Αβάνας, στις 17 Νοεμβρίου 2005.

Απαντήσεις στα «οράματα» του Τσογλ@νιού *

 

Γνώριμες οι Σειρήνες, γνωστός και ο προορισμός
Αναδημοσίευση από τον «Ριζοσπάστη του Σαβατοκύριακου»

Πρόσθεσε τον 902.gr στην Google

Τελικά η πολυδιαφημισμένη «Ιθάκη» του Τσίπρα δεν άργησε να βρει τον προορισμό της: Ο «καλός», «υγιής» και «κανονικός» ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ. Αυτό επιβεβαίωσε για άλλη μια φορά ο Αλ. Τσίπρας στη νέα του συνέντευξη, ξεδιπλώνοντας ξανά όλο το παλιό και χρεοκοπημένο εγχειρίδιο της σοσιαλδημοκρατίας...

Τι μας είπε επί λέξει; Οτι η «οικονομία της αγοράς» δεν φταίει, ο ανταγωνισμός δεν φταίει, το κέρδος των λίγων δεν φταίει, η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν φταίει, ο καπιταλισμός δεν φταίει... Και τι φταίει; Οι υπερβολές τους! Το κέρδος των λίγων σε βάρος των πολλών είναι καλό, αρκεί να είναι «λελογισμένο». Η επιχειρηματικότητα είναι καλή, αρκεί να είναι «υγιής». Ο ανταγωνισμός είναι καλός, αρκεί να μην «καταστρατηγείται». Ο καπιταλισμός είναι μια χαρά, αρκεί να λειτουργεί «με όρους κανονικότητας»...Αλήθεια, μέχρι ποιο ποσοστό είναι «υγιές» το ξεζούμισμα των εργαζομένων και από ποιο σημείο και μετά μετατρέπεται σε αισχροκέρδεια;
Πόσους νεκρούς εργάτες είναι «λελογισμένο» να μετράμε σε εργοδοτικά εγκλήματα;
Πόση υπεραξία πρέπει να απομυζά ο καπιταλιστής από τον εργαζόμενο για να βαφτίζεται η εκμετάλλευση «υγιής»;
Πόσα στρέμματα δάσους είναι «λογικό» να καίγονται;
Πόσα παιδιά στην Παλαιστίνη είναι «λογικό» να δολοφονούνται;
Ποιο είναι το «μαγικό» ύψος κερδοφορίας στο οποίο ένας επιχειρηματικός όμιλος θα ανακοινώσει «φτάνει, αρκετά κερδίσαμε»;

Το «όραμα» του Τσίπρα φαίνεται πολύ ...ρεαλιστικό: Κέρδη για τους λίγους, θυσίες για τους πολλούς, αλλά ...φρόνιμα, «νοικοκυρεμένα», να μη χαλάει η «κοινωνική συνοχή». Οχι να πάψει ο εργαζόμενος να πληρώνει, αλλά να πληρώνει χωρίς να αγανακτεί πολύ. Οχι να καταργηθεί η εκμετάλλευση, αλλά να αποκτήσει καλύτερους τρόπους. Οχι να τελειώσει η αδικία, αλλά να δοσολογείται καλύτερα. Ο καπιταλισμός να συνεχίσει τη δουλειά του, απλώς με καλύτερο «PR». Διαβεβαιώνοντας μάλιστα με σαφήνεια ότι δεν πρόκειται να βάλει ούτε 1 ευρώ φόρο στους μεγάλους επιχειρηματίες! Κι αυτό βαφτίζεται «ρεαλιστική Αριστερά»!

Το πιο σύντομο ανέκδοτο...

Στη συνέντευξή του τόλμησε να πει και το πιο σύντομο ανέκδοτο: Οτι «συγκρούεται με τα συμφέροντα»! Για να μη μας νομίζει «λωτοφάγους», ας του θυμίσουμε:

Οι εφοπλιστές δεν ήταν «συμφέροντα» όταν η κυβέρνησή του διατηρούσε το προκλητικό καθεστώς των φοροαπαλλαγών τους;

Οι τραπεζίτες δεν ήταν «συμφέροντα» όταν διατηρούσε και επέκτεινε τα προνόμιά τους;

Οι μεγαλομέτοχοι δεν ήταν «συμφέροντα» όταν κατέβαζε τη φορολογία των μερισμάτων από το 15% στο 10%;

Οι επιχειρηματικοί όμιλοι που απολάμβαναν αναπτυξιακούς νόμους, φοροαπαλλαγές και κάθε λογής «κίνητρα», δεν ήταν «συμφέροντα»;

Βέβαια, για να είμαστε δίκαιοι, με συμφέροντα συγκρούστηκε. Μόνο που ήταν τα εργατικά - λαϊκά συμφέροντα, τα συμφέροντα της κοινωνικής πλειοψηφίας ενάντια στα οποία στρέφεται κάθε κυβέρνηση στο έδαφος του σημερινού συστήματος και των δεσμεύσεων της ΕΕ και του ΝΑΤΟ.

Αυτός είναι και ο ορισμός της πολιτικής κατά τον Αλ. Τσίπρα. Οπως είπε: «Η τέχνη της διεύρυνσης του εφικτού». Και εφικτό γι' αυτόν και τους όμοιούς του είναι ό,τι εγκρίνει το στρατόπεδο του κεφαλαίου και οι ενώσεις του, όπως η Ευρωπαϊκή Ενωση των λόμπι, της ακρίβειας και των πολέμων. Γι' αυτό και μας θυμίζει - για πολλοστή φορά - ότι «κάθε κυβέρνηση έχει υποχρέωση να κινείται στους κανόνες της ΕΕ».

Ολα αυτά, βέβαια, τα ήξερε και το 2015. Γι' αυτό το «ΟΧΙ» έγινε «ΝΑΙ», γι' αυτό το «σκίσιμο των μνημονίων» έγινε 3ο μνημόνιο, γι' αυτό το «κανένα σπίτι στα χέρια τραπεζίτη» έδωσε τη θέση του στους ηλεκτρονικούς πλειστηριασμούς. Η μόνη διαφορά είναι ότι σήμερα δεν υποκρίνεται καν πως θα τα ανατρέψει. Αυτό μάλλον εννοεί όταν μιλάει για «εμπειρία»... Γι' αυτό δεν θέλει να μιλάει για το παρελθόν, εκτός αν πρόκειται να το ξαναγράψει... Κάπως έτσι η «εμπειρία» μετατρέπεται σε πολιτικό «λευκαντικό» και παρουσιάζεται ως εχέγγυο.

Εχει πάντως περίσσιο θράσος να χαρακτηρίζει σήμερα την ακρίβεια «4ο μνημόνιο». Τα τρία πρώτα δεν έπεσαν από τον ουρανό! Το 3ο φέρει τη δική του υπογραφή φαρδιά - πλατιά, όπως και η αύξηση του ΦΠΑ στο 24%, που σήμερα καταγγέλλει ότι τσακίζει το λαϊκό εισόδημα και που η ΝΔ διατήρησε εκεί που τη βρήκε. Ετσι λειτουργεί στην πράξη η «διεύρυνση του εφικτού»: Ο Τσίπρας αυξάνει τον ΦΠΑ, η ΝΔ τον διατηρεί, ο Τσίπρας μειώνει τον φόρο στα μερίσματα, η ΝΔ τον μειώνει κι άλλο. Ο ένας παραδίδει στον άλλον το αντεργατικό οπλοστάσιο και ο επόμενος το απογειώνει. Γιατί πίσω από τους καβγάδες τους υπάρχει βαθιά στρατηγική σύμπλευση.

Οι Συμπληγάδες που μένουν έξω απ' το κάδρο

Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο ολόκληρης της συνέντευξης. Οχι μόνο σε όσα λέει ο Τσίπρας, αλλά κυρίως σε όσα δεν λέει... Γιατί, ενώ έχουμε δύο ανοιχτά πολεμικά μέτωπα στη «γειτονιά» μας, ενώ η ΕΕ επιταχύνει την πολεμική της προετοιμασία και οι λαοί καλούνται να πληρώσουν νέα «πολεμικά μνημόνια», ενώ η Ελλάδα βαθαίνει την εμπλοκή της στους επικίνδυνους σχεδιασμούς των ΗΠΑ - ΝΑΤΟ - ΕΕ, οι μεγάλες αυτές «Συμπληγάδες» περνούν έξω από το κάδρο.

Κι όμως, πίσω από αυτήν τη σιωπή ή - σε αρκετές περιπτώσεις - πίσω από τις ρητές τοποθετήσεις όλων των αστικών κομμάτων επιβεβαιώνεται η προσήλωση στα «μεγάλα», στις βασικότερες στρατηγικές κατευθύνσεις της άρχουσας τάξης: Στην πολεμική οικονομία και τα «πολεμικά μνημόνια» που τη συνοδεύουν, στη βαθύτερη εμπλοκή της χώρας στους ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς, στις στρατηγικές συμμαχίες με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, στις αντιδραστικές αλλαγές στη λειτουργία και τη θωράκιση του κράτους, όπως αυτές εκφράστηκαν και στη Συνταγματική Αναθεώρηση (για την οποία επίσης δεν είπε κουβέντα στη συνέντευξη...), στη δημοσιονομική σταθερότητα και τους στόχους που τη συνοδεύουν, στην εμπλοκή στον ενεργειακό πόλεμο κ.λπ.

Τα παραπάνω είναι οι βασικές συντεταγμένες που καθορίζουν πού θα κατευθύνονται δισεκατομμύρια, ποιες θυσίες θα απαιτούνται από τον λαό, σε ποιους κινδύνους εμπλέκεται η χώρα. Ετσι, η σιωπή για όλα αυτά γίνεται πολιτική θέση. Γιατί μπορεί κανείς να μιλάει όσο θέλει για «συμφέροντα», «ανατροπές» και «νέες αρχές», αλλά αν δεν αμφισβητεί την πολεμική οικονομία, τις δεσμεύσεις της ΕΕ, τις στρατηγικές συμμαχίες του κεφαλαίου, τα μνημόνια διαρκείας και την ίδια την εξουσία που τα επιβάλλει, τότε η «ανατροπή» έχει ήδη συμφωνήσει πού ακριβώς θα σταματήσει. Και ίσως αυτές να είναι τελικά οι πραγματικές «Συμπληγάδες» της πολυδιαφημισμένης «Ιθάκης», εκείνες που το καράβι φροντίζει να μην πλησιάσει ποτέ!

Ανατροπή χωρίς ανατροπή!

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και το τι εννοεί ο Τσίπρας όταν μιλάει για «ανατροπή». Ανατροπή γι' αυτόν είναι να αλλάξει το πρόσωπο που κάθεται στην καρέκλα, χωρίς να κουνηθεί ούτε μία βίδα από το σύστημα που τη στηρίζει. Ετσι, ο «ανταγωνισμός» του με το ΠΑΣΟΚ είναι για το ποιος θα ηγηθεί στη διαχείριση της κοινωνικής αδικίας, ώστε η ίδια η αδικία να γίνει περισσότερο ανεκτή από τον λαό... Δεν είναι σύγκρουση στρατηγικών.

Αλλωστε, το πρόγραμμα της «αυριανής κυβέρνησης» έχει καθοριστεί από τις συμφωνημένες υποχρεώσεις της στο πλαίσιο της ΕΕ και δεν φέρει καμία ρήξη με την κατεύθυνση που χαράσσει σήμερα η κυβέρνηση της ΝΔ, απλώς υπόσχεται μια πιο «ευαίσθητη» διαχείρισή της...

Και αυτό είναι ίσως το παλιότερο κόλπο της σοσιαλδημοκρατίας, να υπόσχεται ότι μπορεί να συμφιλιώσει εκείνα που η ίδια η πραγματικότητα φέρνει σε σύγκρουση: Τα κέρδη του κεφαλαίου με τις εργατικές - λαϊκές ανάγκες. Την ανταγωνιστικότητα με τα εργατικά - λαϊκά δικαιώματα. Τη δημοσιονομική πειθαρχία με την κοινωνική ευημερία. Την πολεμική οικονομία με την ειρήνη. Την καπιταλιστική εξουσία με την κοινωνική δικαιοσύνη!

Το ίδιο αταξικό πέπλο πάνω από μια βαθιά ταξική πραγματικότητα διατρέχει και όσα λέει για την κριτική στην κυβέρνηση Μητσοτάκη. Η κριτική διατυπώνεται στο όνομα ενός «κοινού καλού» που μοιάζει αυταπόδεικτο, αλλά είναι στην πραγματικότητα κενό περιεχομένου: Ενα ντροπαλό «εθνικό συμφέρον» που αρνείται να δει εκμεταλλευτές και εκμεταλλευόμενους, που δεν διαχωρίζει την Ελλάδα του κεφαλαίου από την Ελλάδα της εργατικής τάξης, του λαού, που δεν βλέπει ότι οι στόχοι της πρώτης βρίσκονται σε ευθεία αντίθεση με τις ανάγκες της δεύτερης. Χωρίς αυτόν τον διαχωρισμό, κάθε πολιτικός λόγος μετατρέπεται σε ηθικολογία απευθυνόμενη σε μια τάξη που δεν λειτουργεί με όρους καλής θέλησης, αλλά με όρους κέρδους. Η αυταπάτη ότι «όλοι μπορούμε να ζήσουμε καλύτερα» λειτουργεί τελικά ως όρκος πίστης στο ίδιο το σύστημα που παράγει την ανισότητα.
Μια «πίτα» κομμένη στα μέτρα του κεφαλαίου

Ετσι και τα παραδείγματα που δίνει ο Αλ. Τσίπρας στη συνέντευξή του είναι χαρακτηριστικά. Η περιγραφή του Ταμείου Ανάκαμψης ως «μεγάλης χαμένης ευκαιρίας» προϋποθέτει ότι επρόκειτο για έναν ουδέτερο μηχανισμό που απλώς δεν αξιοποιήθηκε σωστά.

Αυτό που αποσιωπάται είναι ο ίδιος ο σχεδιασμός του. Το Ταμείο είναι μηχανισμός χρηματοδότησης του κεφαλαίου. Δάνεια και επιδοτήσεις, που προέρχονται από τους λαούς της Ευρώπης και τον ελληνικό λαό, κατανέμονται με κριτήρια που ευνοούν συστηματικά μεγάλες επιχειρήσεις και ομίλους, ενώ η «πράσινη» και η «ψηφιακή» μετάβαση λειτουργούν ως ετικέτες πάνω σε μια ουσιαστική στήριξη των ευρωπαϊκών μονοπωλίων στον ανταγωνισμό τους με τα αμερικανικά και τα κινεζικά κεφάλαια και, ολοένα περισσότερο, στην ενίσχυση της πολεμικής προετοιμασίας της ΕΕ.

Το Ταμείο είναι «ευκαιρία» μόνο για τους επιχειρηματικούς ομίλους, στους οποίους διοχετεύεται πακτωλός χρημάτων για την ενίσχυση της κερδοφορίας τους. Για τον λαό φέρνει το αντίθετο: Νέα βάσανα μέσα από αντιλαϊκά προαπαιτούμενα που συνοδεύουν τη χρηματοδότηση.

Αντίστοιχη είναι και η αναφορά του στον νόμο για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια. Δεν αμφισβητεί επ' ουδενί τη λειτουργία τους. Αλλωστε, ως κυβέρνηση προχώρησε στην επέκταση διδάκτρων, σε ξενόγλωσσα προπτυχιακά με δίδακτρα, στην παραπέρα επιχειρηματική λειτουργία των δημόσιων ΑΕΙ. Ερωτηθείς αν είναι δυνατόν να αμφισβητηθούν αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας, καταφεύγει στο επιχείρημα της «διάκρισης των εξουσιών» και δηλώνει ότι κάτι τέτοιο δεν είναι ρεαλιστικό σε ένα ευνομούμενο κράτος. Υπενθυμίζει έτσι διακριτικά ότι το αντιλαϊκό κράτος έχει συνέχεια, ανεξάρτητα από το ποιος κυβερνά.

Μέσα από τα τετριμμένα αστικά κλισέ περί «θεσμών» και «δικαιοσύνης», αποφεύγεται επιμελώς να ειπωθεί το προφανές, ότι και η δικαιοσύνη είναι μηχανισμός ενός κράτους που λειτουργεί με βάση τους στόχους και τους νόμους της αστικής εξουσίας. Οπως επίσης ότι ένας νόμος, όπως π.χ. αυτός για τα ιδιωτικά ΑΕΙ, μπορεί και να καταργηθεί. Ο «ρεαλισμός» που επικαλείται δεν είναι παρά ρεαλισμός της υποταγής στα υπάρχοντα θεσμικά όρια του συστήματος.

Αλλωστε, το κλείσιμο της συνέντευξής του, με την προτροπή «να μεγαλώσουμε την πίτα και να μοιράζεται δίκαια», ολοκληρώνει αυτή τη γραμμή: Πρόκειται για μια αυταπάτη γελοιοποιήσιμη μπροστά στην πραγματικότητα ενός άδικου συστήματος. Δεν υπάρχει πίτα που «μεγαλώνει για όλους» μέσα σε μια εκμεταλλευτική κοινωνία που στηρίζεται στην κλοπή του ιδρώτα των πολλών, υπάρχουν μόνο τα ψίχουλα που πετούν οι χορτάτοι στους πεινασμένους.
Η «Ιθάκη», οι Σειρήνες και το... καλάμι

Ο Καβάφης πάντως μπορεί να κοιμάται ήσυχος. Στη συνέντευξη ο Τσίπρας διαβεβαιώνει ότι, χάρη στην «εμπειρία» του, έχει μάθει να αντιστέκεται στις σειρήνες της ματαιοδοξίας και του ναρκισσισμού, λίγο πριν αστειευτεί ότι στο μέλλον τα παιδιά μπορεί να αναρωτιούνται ποιος έγραψε την «Ιθάκη» και να απαντούν «ο Τσίπρας» αντί «ο Καβάφης». Είναι γνωστό, άλλωστε, ότι το καλάμι, άμα το καβαλήσεις, δύσκολα το ξεκαβαλάς...

Δεν χρειάζεται όμως άγχος. Η Ιστορία έγραψε και δεν ξεγράφει: Ο Καβάφης έγραψε την «Ιθάκη» και ο Τσίπρας τα μνημόνια διαρκείας μαζί με όσους κυβέρνησαν και όσους κυβερνούν. Και το κυριότερο: Ο λαός έχει πλέον πείρα ώστε να αναγνωρίζει τις Σειρήνες του συστήματος, είτε αυτές τραγουδούν για «σκισμένα μνημόνια» είτε για «λελογισμένα κέρδη» και «κανονικό καπιταλισμό». Γιατί πίσω από τις διαφορετικές μελωδίες ο προορισμός παραμένει ο ίδιος: Ο λαός να μαθαίνει να ζει με λιγότερα, για να μπορεί το κεφάλαιο να κερδοφορεί περισσότερο...

Ε. Μπ.

* ο τίτλος της ανάρτησης απ' το blog