Κυκλοθυμικός
24 λ. ·
Μπορεί να πέρασαν περίπου 20 χρόνια απ’ όταν σπούδαζα στο Πολιτικό της Νομικής, αλλά ακόμα θυμάμαι μια από τις βασικές αρχές που είχα μάθει στο μάθημα του Συνταγματικού Δικαίου…
Με βάση το ελληνικό σύνταγμα, η προστασία της ανθρώπινης ζωής και της ανθρώπινης αξίας θεωρείται θεμελιώδης αρχή που υπερέχει έναντι του στόχου της σύλληψης ενός δραπέτη ή ενός υπόπτου. Αυτό το σκεπτικό προκύπτει από διάφορες διατάξεις:
- Το Άρθρο 2 παρ. 1 του Συντάγματος ορίζει ότι η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελεί πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας.
- Το Άρθρο 5 παρ. 2 προστατεύει τη ζωή, την τιμή και την ελευθερία όλων όσων βρίσκονται στην ελληνική επικράτεια.
- Επιπλέον, η Ελλάδα δεσμεύεται από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, της οποίας το δικαίωμα στη ζωή (άρθρο 2) έχει ιδιαίτερα αυστηρή προστασία.
- Τέλος, η χρήση βίας πρέπει να διέπεται από την αρχή της αναλογικότητας (με απλά λόγια δεν πυροβολώ σπουργίτια με κανόνι)
Αυτό στην πράξη σημαίνει ότι η αστυνομία δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει θανατηφόρα ή δυσανάλογη βία απλώς και μόνο για να αποτρέψει τη διαφυγή κάποιου ύποπτου ή ακόμα και κρατούμενου. Για παράδειγμα, αν ένας ύποπτος τρέχει για να ξεφύγει άοπλος, χωρίς να θέτει σε κίνδυνο την ζωή των αστυνομικών ή των πολιτών, η αστυνομία δεν μπορεί να τον πυροβολήσει για να τον συλλάβει. Γιατί πολύ απλά με βάση τους νόμους του αστικού κράτους, που η αστυνομία εφαρμόζει (ή πρέπει να εφαρμόζει) η σύλληψη ενός δραπέτη δεν έχει μεγαλύτερη αξία από την προστασία της ανθρώπινης ζωής.
Αυτά για να τελειώσει μια και καλή η κουβέντα διαφόρων που σήμερα υποστηρίζουν ότι καλά έκαναν οι τύποι με την στολή και πυροβόλησαν πισώπλατα, στο κεφάλι, έναν ύποπτο που έτρεχε να τους ξεφύγει άοπλος, χωρίς εκείνη την στιγμή να υπάρχει κίνδυνος από τον ύποπτο για την ζωή την δική τους ή των πολιτών. Το ξέρω, θα σοκάρω ορισμένους που δεν τους χαλάει να έχουμε νεκρούς φτωχοδιαβόλους, αλλά στην συγκεκριμένη περίπτωση έτσι λειτουργεί και ορθώς λειτουργεί το αστικό κράτος που τόσο αγαπάνε.
Αφού λοιπόν κλείσαμε την νομική κουβέντα, πάμε τώρα στην κοινωνιολογική…
Πριν κάτι μήνες ένας γνωστός επιχειρηματίας, την ώρα που τα όργανα της τάξης πήγαν να τον συλλάβουν μέσα στο ΣΕΦ, την κοπάνησε παρέα με τους μπράβους του, μπήκε στο αμάξι του και την στιγμή που ένας αξιωματικός προσπάθησε να μπει μπροστά από το SUV του για να τον σταματήσει, ο οδηγός έβαλε μπροστά, πήγε να τον πατήσει και έφυγε.
Σας θυμίζει κάτι άραγε με την σημερινή περίπτωση και την ανακοίνωση που έβγαλε πριν λίγες ώρες η αστυνομία; Εκεί όμως οι αστυνομικοί που ήταν μπροστά δεν έβγαλαν όπλο, δεν πυροβόλησαν (και πολύ καλά έκαναν), δεν καταδίωξαν…
Για την συγκεκριμένη περίπτωση κανένας από εκείνους που σήμερα ζητούσαν αίμα και δικαιολογούσαν αυτούς που πυροβόλησαν, δεν βγήκε να πει ότι έπρεπε να του ρίξουν στο ψαχνό, ότι στις ΗΠΑ έτσι γίνεται (από πού και ως πού οι ΗΠΑ είναι παράδειγμα προς μίμηση ειδικά στην οπλοχρησία) και ότι οι αστυνομικοί δεν γίνεται να μας χαϊδεύουν το κεφάλι κλπ κλπ. Γιατί;
Επειδή πολύ απλά ο συγκεκριμένος ήταν πλούσιος.
Επειδή οι αρρωστημένες ιδέες τους θέλουν να εφαρμόζονται αλα καρτ. Στους τσιγγάνους, τους μετανάστες, τους γκέι, τους τοξικοεξαρτημένους, τους αναρχικούς, τους φτωχοδιαβόλους. Επειδή αυτούς μισούν. Μισούν όποιον είναι διαφορετικός από αυτούς, όποιος είναι πιο φτωχός από αυτούς. Μισούν τον ευάλωτο. Επειδή έτσι έμαθαν. Να θεωρούν ότι για την κατάντια τους φταίει ο φτωχοδιάβολος και όχι το σύστημα που τους καταπιέζει, τους εκμεταλλεύεται και παράγει Κορκονείς για να τους “φυλάνε”.
Θέλετε να το πάω και ένα βήμα ακόμα πιο πέρα; Και ωφελιμιστικά να το δoυν, εντελώς με βάση την δική τους πάρτη, τον εαυτούλη τους βρε αδερφέ (μιας και ο εαυτός τους είναι το μόνο που αγαπάνε οι συγκεκριμένοι), αν είναι οκ με το να συμπεριφέρονται οι αστυνομικοί λες και είναι σερίφηδες σε γουέστερν και να κουβαλάει όπλο και εξουσία κόσμος που είτε είναι ακραία ρατσιστής, είτε έχει περάσει κάτι αστεία ψυχομετρικά, ενώ κανονικά δεν θα έπρεπε να έχει ούτε νεροπίστολο, ποιος τους εγγυάται ότι αυτός ο τύπος δεν θα το χρησιμοποιήσει και πάνω τους. Επειδή τον κοίταξαν κάπως, επειδή έκαναν μια περίεργη κίνηση ενώ πήγαιναν να βγάλουν την ταυτότητά τους, επειδή του φάνηκαν ύποπτοι, επειδή απλά δεν του άρεσε η φάτσα τους.
Και για να κλείσουμε την κοινωνιολογική κουβέντα και να την συνδυάσουμε λίγο και με πολιτική ανάλυση μιας και είμαστε κολλημένοι αριστεροί, κάθε φορά που ένας άνθρωπος πέφτει νεκρός από αστυνομικά πυρά, η δημόσια συζήτηση ξεκινά από το ίδιο σημείο…
Θέλετε να το πάω και ένα βήμα ακόμα πιο πέρα; Και ωφελιμιστικά να το δoυν, εντελώς με βάση την δική τους πάρτη, τον εαυτούλη τους βρε αδερφέ (μιας και ο εαυτός τους είναι το μόνο που αγαπάνε οι συγκεκριμένοι), αν είναι οκ με το να συμπεριφέρονται οι αστυνομικοί λες και είναι σερίφηδες σε γουέστερν και να κουβαλάει όπλο και εξουσία κόσμος που είτε είναι ακραία ρατσιστής, είτε έχει περάσει κάτι αστεία ψυχομετρικά, ενώ κανονικά δεν θα έπρεπε να έχει ούτε νεροπίστολο, ποιος τους εγγυάται ότι αυτός ο τύπος δεν θα το χρησιμοποιήσει και πάνω τους. Επειδή τον κοίταξαν κάπως, επειδή έκαναν μια περίεργη κίνηση ενώ πήγαιναν να βγάλουν την ταυτότητά τους, επειδή του φάνηκαν ύποπτοι, επειδή απλά δεν του άρεσε η φάτσα τους.
Και για να κλείσουμε την κοινωνιολογική κουβέντα και να την συνδυάσουμε λίγο και με πολιτική ανάλυση μιας και είμαστε κολλημένοι αριστεροί, κάθε φορά που ένας άνθρωπος πέφτει νεκρός από αστυνομικά πυρά, η δημόσια συζήτηση ξεκινά από το ίδιο σημείο…
“Ήταν ένας κακός αστυνομικός; Ήταν μήπως μια άτυχη στιγμή;”.
Όμως το πραγματικό ερώτημα είναι διαφορετικό. Πως γίνεται τέτοια περιστατικά επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά, σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες, σε διαφορετικές χώρες.
Πρόσφατα στις ΗΠΑ ήταν οι 2 νεκροί από πράκτορες της ICE ή λίγα χρόνια πιο πριν οι Φλόιντ.
Σε εμάς ο Γρηγορόπουλος, οι Ρομά στο Πέραμα και την Θεσσαλονίκη, ο Καλτεζάς παλαιότερα.
Στην Τουρκία ο Μπερκίν Ελβάν.
Στο Λονδίνο πριν από 20 χρόνια περίπου ένας Βραζιλιάνος που δεν σταμάτησε στο μετρό σε αστυνομικό έλεγχο. Οι κοινωνίες διαφέρουν, οι κυβερνήσεις αλλάζουν, οι στολές έχουν διαφορετικά χρώματα, όμως το μοτίβο επανεμφανίζεται. Μαύροι, ρομά, μετανάστες, φτωχοί, πολιτικοί διαδηλωτές, αναρχικοί ή άνθρωποι που βρίσκονται ήδη στο περιθώριο.
Μήπως τελικά αυτά τα περιστατικά δεν είναι μια απλή σύμπτωση; Μήπως η αστυνομική βία δεν προϊόν μερικών κακών αστυνομικών, αλλά συνέπεια του ίδιου του ρόλου της αστυνομίας; Αυτό γιατί η αποστολή της δεν είναι μόνο η αντιμετώπιση του εγκλήματος. Είναι, πάνω απ' όλα, η προστασία της κρατικής τάξης και των υφιστάμενων σχέσεων εξουσίας. Και όταν μια κοινωνική ομάδα ή ένα πολιτικό κίνημα θεωρείται απειλή για αυτή την τάξη, η καταστολή γίνεται ευκολότερα αποδεκτή.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε αστυνομικός είναι δολοφόνος. Σημαίνει όμως ότι οι θεσμοί διαμορφώνουν συμπεριφορές. Όταν η εκπαίδευση, η επιχειρησιακή κουλτούρα και ο δημόσιος λόγος παρουσιάζουν ορισμένες ομάδες ως επικίνδυνες, ο αστυνομικός μαθαίνει να τις αντιμετωπίζει πρώτα ως ύποπτες και μετά ως ανθρώπους. Οι ρομά δεν αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο που αντιμετωπίζεται ένας βιομήχανος. Οι μαύροι σε πολλές δυτικές κοινωνίες δεν αντιμετωπίζονται όπως οι λευκοί. Ένας αναρχικός διαδηλωτής δεν αντιμετωπίζεται όπως ένας νεοναζί που ζητάει κεφάλια κομμουνιστών. Οι κοινωνικές προκαταλήψεις δεν μένουν έξω από τα αστυνομικά τμήματα, αλλά εισέρχονται μαζί με τους ανθρώπους που υπηρετούν σε αυτά.
Παράλληλα, η ατιμωρησία λειτουργεί ως μηχανισμός αναπαραγωγής της βίας. Όταν οι έρευνες καθυστερούν, όταν οι ευθύνες σπάνια αποδίδονται ή όταν η υπέρμετρη χρήση βίας παρουσιάζεται εξαρχής ως νόμιμη αντίδραση, το μήνυμα που εκπέμπεται είναι ότι ορισμένες ζωές αξίζουν λιγότερο από άλλες. Έτσι, η εξαίρεση κινδυνεύει να γίνει κανονικότητα.
Και τέλος, η εξουσία δεν χρειάζεται να ασκεί συνεχώς βία. Αρκεί να γνωρίζουν όλοι ότι μπορεί να την ασκήσει. Αυτή είναι η βαθύτερη λειτουργία της καταστολής, μιας και δεν αφορά μόνο όσους χτυπιούνται ή σκοτώνονται, αλλά και όσους παρακολουθούν. Είναι ένα μήνυμα προς ολόκληρη την κοινωνία για τα όρια της αμφισβήτησης.
Το πρόβλημα λοιπόν δεν λύνεται μόνο με καλύτερη εκπαίδευση ή με αυστηρότερες πειθαρχικές ποινές. Αυτά μπορεί να περιορίσουν ορισμένες καταχρήσεις, αλλά δεν αλλάζουν τον βασικό προσανατολισμό ενός θεσμού που έχει σχεδιαστεί για να επιβάλλει την κρατική εξουσία.
Μήπως τελικά αυτά τα περιστατικά δεν είναι μια απλή σύμπτωση; Μήπως η αστυνομική βία δεν προϊόν μερικών κακών αστυνομικών, αλλά συνέπεια του ίδιου του ρόλου της αστυνομίας; Αυτό γιατί η αποστολή της δεν είναι μόνο η αντιμετώπιση του εγκλήματος. Είναι, πάνω απ' όλα, η προστασία της κρατικής τάξης και των υφιστάμενων σχέσεων εξουσίας. Και όταν μια κοινωνική ομάδα ή ένα πολιτικό κίνημα θεωρείται απειλή για αυτή την τάξη, η καταστολή γίνεται ευκολότερα αποδεκτή.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε αστυνομικός είναι δολοφόνος. Σημαίνει όμως ότι οι θεσμοί διαμορφώνουν συμπεριφορές. Όταν η εκπαίδευση, η επιχειρησιακή κουλτούρα και ο δημόσιος λόγος παρουσιάζουν ορισμένες ομάδες ως επικίνδυνες, ο αστυνομικός μαθαίνει να τις αντιμετωπίζει πρώτα ως ύποπτες και μετά ως ανθρώπους. Οι ρομά δεν αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο που αντιμετωπίζεται ένας βιομήχανος. Οι μαύροι σε πολλές δυτικές κοινωνίες δεν αντιμετωπίζονται όπως οι λευκοί. Ένας αναρχικός διαδηλωτής δεν αντιμετωπίζεται όπως ένας νεοναζί που ζητάει κεφάλια κομμουνιστών. Οι κοινωνικές προκαταλήψεις δεν μένουν έξω από τα αστυνομικά τμήματα, αλλά εισέρχονται μαζί με τους ανθρώπους που υπηρετούν σε αυτά.
Παράλληλα, η ατιμωρησία λειτουργεί ως μηχανισμός αναπαραγωγής της βίας. Όταν οι έρευνες καθυστερούν, όταν οι ευθύνες σπάνια αποδίδονται ή όταν η υπέρμετρη χρήση βίας παρουσιάζεται εξαρχής ως νόμιμη αντίδραση, το μήνυμα που εκπέμπεται είναι ότι ορισμένες ζωές αξίζουν λιγότερο από άλλες. Έτσι, η εξαίρεση κινδυνεύει να γίνει κανονικότητα.
Και τέλος, η εξουσία δεν χρειάζεται να ασκεί συνεχώς βία. Αρκεί να γνωρίζουν όλοι ότι μπορεί να την ασκήσει. Αυτή είναι η βαθύτερη λειτουργία της καταστολής, μιας και δεν αφορά μόνο όσους χτυπιούνται ή σκοτώνονται, αλλά και όσους παρακολουθούν. Είναι ένα μήνυμα προς ολόκληρη την κοινωνία για τα όρια της αμφισβήτησης.
Το πρόβλημα λοιπόν δεν λύνεται μόνο με καλύτερη εκπαίδευση ή με αυστηρότερες πειθαρχικές ποινές. Αυτά μπορεί να περιορίσουν ορισμένες καταχρήσεις, αλλά δεν αλλάζουν τον βασικό προσανατολισμό ενός θεσμού που έχει σχεδιαστεί για να επιβάλλει την κρατική εξουσία.
Όσο η κοινωνική ανισότητα, ο αποκλεισμός και η συγκέντρωση εξουσίας παραμένουν, η καταστολή θα αναζητά πάντοτε τους ίδιους ανθρώπους. Τις ίδιες κοινωνικές ομάδες. Όσους περισσεύουν, όσους αντιστέκονται και όσους αμφισβητούν.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο ποιος τράβηξε τη σκανδάλη. Είναι ποιο κοινωνικό και πολιτικό σύστημα παράγει ξανά και ξανά τις συνθήκες ώστε κάποιοι άνθρωποι να θεωρούνται περισσότερο αναλώσιμοι από άλλους.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο ποιος τράβηξε τη σκανδάλη. Είναι ποιο κοινωνικό και πολιτικό σύστημα παράγει ξανά και ξανά τις συνθήκες ώστε κάποιοι άνθρωποι να θεωρούνται περισσότερο αναλώσιμοι από άλλους.
Όσο αυτή η ερώτηση μένει αναπάντητη, οι νεκροί θα αλλάζουν ονόματα, χώρες, χρώμα, αλλά όχι πρόσωπo.
Και για να κλείσω με έναν στίχο από τους Social Waste (Official) :
Σου γράφω απόψε που στα μάτια κοιταζόμαστε
Μήπωσ κι ενώσουμε επιτέλουσ τισ φωνέσ
Μήπωσ και αρχίσουμε και να συνενογιόμαστε
Μεσ στο ποτήρι μου ρακί και serefe
Βαρύ τσιγάρο και οι στάχτεσ στο τασάκι
Βαριά μασ λάβωσαν απόψε αδερφέ
Απόψε σκότωσαν ένα μου καρντασάκι
Θα τανε δε θα 'ταν 15
Λέει τον φωνάζανε berkin
Θα τανε δε θα 'ταν 15
Κι ήταν καρντάσι από τα μέρη του nazim
Θα τανε δε θα 'ταν 15
Τον δολοφόνησε η εκεί αστυνομία
Θα τανε δε θα 'ταν 15
Η αδερφή του κράτουσ ήταν πάντα η βία
Και για να κλείσω με έναν στίχο από τους Social Waste (Official) :
Σου γράφω απόψε που στα μάτια κοιταζόμαστε
Μήπωσ κι ενώσουμε επιτέλουσ τισ φωνέσ
Μήπωσ και αρχίσουμε και να συνενογιόμαστε
Μεσ στο ποτήρι μου ρακί και serefe
Βαρύ τσιγάρο και οι στάχτεσ στο τασάκι
Βαριά μασ λάβωσαν απόψε αδερφέ
Απόψε σκότωσαν ένα μου καρντασάκι
Θα τανε δε θα 'ταν 15
Λέει τον φωνάζανε berkin
Θα τανε δε θα 'ταν 15
Κι ήταν καρντάσι από τα μέρη του nazim
Θα τανε δε θα 'ταν 15
Τον δολοφόνησε η εκεί αστυνομία
Θα τανε δε θα 'ταν 15
Η αδερφή του κράτουσ ήταν πάντα η βία
