Η συζήτηση για τον χαρακτήρα του ΚΚΕ, ιδιαίτερα με αφορμή επετείους όπως αυτή της Μεταπολίτευσης, δίνει την ευκαιρία σε μερικούς να αμφισβητήσουν τον χαρακτήρα του, παρουσιάζοντας το σαν μια δύναμη ενσωματωμένη στο σύστημα.
Κόντρα λοιπόν σε αυτές τις απόψεις ας δούμε πως κάποιος μπορεί να εξηγήσει σε φίλους -ανθρώπους που δεν είναι μέλη του κόμματος, αλλά παρακολουθούν την πολιτική ζωή- τι είναι αυτό που κάνει το ΚΚΕ μια συγκροτημένη και συνεπή δύναμη, άξια για να την επιλέξει κανείς και να πορευτεί μαζί της.
Η απάντηση δεν βρίσκεται σε χαρακτηρισμούς ετικέτες η αφηρημένες διακηρύξεις. Βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο συνδέονται τα λόγια, η ιστορική πείρα και η ίδια η κοινωνική αναφορά των ανθρώπων του.
Η τεκμηρίωση του επαναστατικού χαρακτήρα του ΚΚΕ -όχι ως μιας αφηρημένης διακήρυξης προθέσεων, αλλά ως μιας ζώσας πολιτικής και κοινωνικής πραγματικότητας- δεν εδράζεται σε θεωρητικές εικασίες, αλλά στον τρόπο με τον οποίο το ίδιο το Κόμμα συμπυκνώνει τη θεωρία, την ιστορία και την καθημερινή δράση του μέσα στα επίσημα ντοκουμέντα του.
Οι επικριτές που αμφισβητούν τη συνέπεια του ΚΚΕ στον στόχο της καταγραφής και οργάνωσης της πάλης για την εργατική εξουσία προσπερνούν την ουσία: το πώς αλληλεπιδρούν η ιδεολογία, η ιστορική πείρα, ο πολιτισμός, η διεθνιστική ανάλυση και, πάνω απ' όλα, η ίδια η προέλευση των μελών του.
Το πρώτο πράγμα που χρειάζεται να αποσαφηνιστεί είναι η ίδια η έννοια της επαναστατικότητας. Στη συλλογική αίσθηση, ο όρος συχνά συγχέεται με μια αυθόρμητη, ανυπότακτη διάθεση ή με μια βιαστική ανυπομονησία. Στην πραγματικότητα όμως, μια ώριμη πολιτική δύναμη δεν χαρακτηρίζεται από συναισθηματικές εξάρσεις, αλλά από την ικανότητά της να διαβάζει την πραγματικότητα με ψυχραιμία. Το ΚΚΕ εκφράζει αυτή την ωριμότητα ακριβώς επειδή αναγνωρίζει τους υφιστάμενους συσχετισμούς δυνάμεων χωρίς ωραιοποιήσεις. Γνωρίζει ότι ο συσχετισμός σήμερα είναι αρνητικός για την εργατική τάξη, τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς. Η διαφορά του από άλλους χώρους έγκειται στο ότι αυτή η αναγνώριση δεν το οδηγεί ούτε στην παραίτηση ούτε στην ενσωμάτωση στο υπάρχον σύστημα, αλλά στη μεθοδική εργασία για την αλλαγή αυτού του συσχετισμού.
Αυτή η προσέγγιση αποτυπώνεται καθαρά στα θεμελιώδη ντοκουμέντα του, το Πρόγραμμα και το Καταστατικό του. Η θεωρία του Μαρξισμού-Λενινισμού δεν λειτουργεί για το κόμμα ως ένα κλειστό δογματικό σύστημα, αλλά ως εργαλείο ανάλυσης της κοινωνίας. Στο Πρόγραμμά του, ο στόχος της εργατικής εξουσίας δεν περιγράφεται ως μια στιγμιαία πράξη ή ως ένα μακρινό όραμα χωρίς αντίκρισμα, αλλά ως η αντικειμενική διέξοδος από τα αδιέξοδα του καπιταλισμού. Παράλληλα, έχει ξεκαθαρίσει, μέσα από τη δική του επεξεργασμένη πείρα, ότι δεν υπάρχουν «ενδιάμεσα στάδια» ή «προοδευτικές κυβερνήσεις» στο έδαφος της σημερινής οικονομίας που μπορούν σταδιακά να αλλάξουν τον χαρακτήρα της εξουσίας. Η θέση αυτή δεν είναι προϊόν δογματισμού, αλλά συμπέρασμα που προέκυψε από την ίδια την ιστορική διαδρομή.
Η στάση του ΚΚΕ απέναντι στην υπερεκατοντάχρονη ιστορία του είναι ίσως το πιο αδιάψευστο δείγμα αυτής της πολιτικής ωριμότητας. Το κόμμα δεν αντιμετωπίζει το παρελθόν του ούτε με διάθεση αγιογραφίας ούτε με διάθεση αποποίησης. Η περίοδος της Εθνικής Αντίστασης και το έπος του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας (ΔΣΕ) αποτελούν κορυφαίες στιγμές της ταξικής πάλης στη χώρα μας, όπου η εργατική τάξη και τα λαϊκά στρώματα αναμετρήθηκαν με την αστική εξουσία και τους ξένους συμμάχους της. Όπως αποτυπώνεται και στις πρόσφατες διακηρύξεις για την ίδρυση του ΔΣΕ, ο αγώνας αυτός μελετάται στις πραγματικές του διαστάσεις, ως συμπύκνωση των κοινωνικών αντιθέσεων της εποχής.
Ταυτόχρονα, το ΚΚΕ βρήκε τη δύναμη να κάνει βαθιά και θαρραλέα αυτοκριτική για τις δικές του ιστορικές αδυναμίες. Η κριτική αποτίμηση της συμμετοχής του σε κυβερνήσεις στο παρελθόν (όπως την περίοδο 1989-1990) αποτελεί μέρος των επίσημων αποφάσεών του. Αναγνώρισε ότι η συμμετοχή ή η ανοχή σε αστικές κυβερνήσεις θόλωσε τα όρια της πάλης και καλλιέργησε αυταπάτες στον λαό. Η σημερινή αταλάντευτη άρνησή του να γίνει δεκανίκι σε κυβερνητικά σχήματα διαχείρισης δεν οφείλεται σε «στενοκεφαλιά», αλλά στο γεγονός ότι διδάχθηκε από τα ίδια του τα λάθη.
Ακριβώς αυτή η στάση του ΚΚΕ απέναντι στην ιστορία του είναι που διασφαλίζει,θωρακίζει αυτό που ακριβώς είναι.
Παράλληλα, ο τρόπος που το ΚΚΕ αντιλαμβάνεται τον πολιτισμό αποδεικνύει ότι δεν πρόκειται για έναν περιχαρακωμένο οργανισμό. Το κόμμα αγκαλιάζει και αναδεικνύει την αληθινή καλλιτεχνική δημιουργία που εκφράζει τις αγωνίες, τους πόθους και τους αγώνες του λαού, χωρίς να βάζει κομματικά «πιστοποιητικά φρονημάτων» στους δημιουργούς. Η στάση του απέναντι σε μεγάλες μορφές της τέχνης, αλλά και σε νεότερους καλλιτέχνες, εδράζεται στην πεποίθηση ότι η μεγάλη τέχνη ανήκει στο λαό και τον ενώνει. Η φράση «εμείς τραγουδάμε για να ενώσουμε τον κόσμο» δεν είναι απλώς ένας ποιητικός στίχος, αλλά πολιτική στάση: ο πολιτισμός είναι μέσο χειραφέτησης και ενοποίησης της εργατικής τάξης και των συμμάχων της απέναντι στον κατακερματισμό και την απομάκρυνση από τις ρίζες της ίδια της κοινωνίας που επιβάλλει η τρέχουσα και κυρίαρχη υπο κουλτούρα.
Αλλά και όσον αφορά τη διεθνή κατάσταση, η ανάλυση του ΚΚΕ ξεχωρίζει για την ταξική της συνέπεια σε έναν κόσμο γεμάτο σύγχυση. Σε μια εποχή που οι διεθνείς συγκρούσεις παρουσιάζονται συχνά ως μάχες μεταξύ «δημοκρατίας και αυταρχισμού» ή «καλών και κακών» συμμαχιών, το ΚΚΕ διαβάζει τις εξελίξεις μέσα από το πρίσμα των οξυμένων ενδοϊμπεριαλιστικών ανταγωνισμών. Απορρίπτει τη στοίχιση πίσω από το ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά ταυτόχρονα δεν τρέφει αυταπάτες για τον ρόλο άλλων αναδυόμενων ιμπεριαλιστικών κέντρων, όπως η Ρωσία ή η Κίνα. Η πυξίδα του παραμένει σταθερά στραμμένη στην αυτοτελή πάλη των λαών και στη διεθνιστική αλληλεγγύη, θεωρώντας ότι οι εργαζόμενοι δεν έχουν κανένα συμφέρον να διαλέγουν στρατόπεδο ανάμεσα σε ληστές.
Ωστόσο, η πιο ουσιαστική συνιστώσα, αυτή που συχνά διαφεύγει από τους κάθε λογής επικριτές του -είτε είναι καλοπροαίρετοι είτε “εξ επαγγέλματος” επικριτές του- είναι η ίδια η ανθρώπινη βάση του κόμματος. Το ΚΚΕ δεν είναι ένας μηχανισμός τεχνοκρατών, ακαδημαϊκών ή επαγγελματιών της πολιτικής και εργατοπατέρων που παρατηρούν και παρεμβαίνουν στην κοινωνία με ιδιοτελή κίνητρα. Τα μέλη και τα στελέχη του είναι άνθρωποι που προέρχονται από την ίδια την εργατική τάξη και τους συμμάχους της, ζουν τις ίδιες δυσκολίες και αναδεικνύονται μέσα από τους καθημερινούς αγώνες στους χώρους δουλειάς, στα εργοστάσια, στα νοσοκομεία, στα σχολεία, στις γειτονιές.
Όσοι βρίσκονται μακριά από αυτούς τους αγώνες αδυνατούν να καταλάβουν την αξία αυτής της βιωματικής σχέσης. Δεν μπορούν να αντιληφθούν τι σημαίνει να οργανώνεις μια απεργία, να περιφρουρείς ένα σπίτι από έναν πλειστηριασμό, να διεκδικείς συλλογικές συμβάσεις απέναντι στην εργοδοτική αυθαιρεσία. Αυτή η καθημερινή τριβή είναι που μπολιάζει τα στελέχη του ΚΚΕ με αντοχή, τους απαλλάσσει από εύκολες αυταπάτες και τους δίνει τη δυνατότητα να εκφράζουν αυθεντικά τις ανάγκες του λαού.Όπως τονίζεται και στα ντοκουμέντα του πρόσφατου Συνεδρίου του για την κομματική οικοδόμηση, η ισχυροποίηση του κόμματος περνά ακριβώς μέσα από το βάθεμα των δεσμών του με τους εργαζόμενους.
Σε αυτή τη μακρά διαδρομή, το ΚΚΕ δεν υπόσχεται εύκολες ή μαγικές λύσεις. Με πλήρη συνείδηση της δυσκολίας των καιρών, εργάζεται συστηματικά για την ενίσχυση όλων εκείνων των χαρακτηριστικών που το καθιστούν μια πραγματική επαναστατική πρωτοπορία. Δημιουργεί και επανδρώνει, όπως θα λέγαμε μεταφορικά, ένα «γερό σκαρί»: έναν πολιτικό οργανισμό με ιδεολογική θωράκιση, οργανωτική αντοχή και βαθιές κοινωνικές ρίζες. Ένα σκαρί που δεν φτιάχτηκε για τις ήρεμες λιμνοθάλασσες του συμβιβασμού, αλλά είναι ικανό να ταξιδέψει σε ανοιχτές, φουρτουνιασμένες θάλασσες και να οδηγήσει την κοινωνία σε ένα πραγματικά νέο ξέφωτο.
