ΜΑΘΑΙΝΟΥΜΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ & ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ. Από Giannis Kotsonich Spandis

 Από Giannis Kotsonich Spandis 1 ημ.

 ·

Η Αρχαιολογία έχει δύο πολύ μεγάλες σχολες, βαθιά αντιθετικές και μάλλον αγεφύρωτες .

Συγκεκριμένα, η επιστήμη χωρίζεται σε δυο βασικές προσεγγίσεις όσον αφορά την ερμηνεία του παρελθόντος: την Ιστορικο-Υλιστική (Μαρξιστική) Σχολή και τη Δυτική/Αγγλοσαξονική (Διαδικαστική και Μετα-διαδικαστική) Σχολή.

Η Μαρξιστική Αρχαιολογία, η οποία είναι μέρος του Ιστορικού Υλισμού, έχει ως βασική αρχή να εξετάζει το παρελθόν μέσα από το πρίσμα της οικονομίας, της παραγωγής και της ταξικής πάλης. Η υλική βάση μιας κοινωνίας καθορίζει τις κοινωνικές της δομές και την ιδεολογία, ενώ η κύρια εσστίαση της, δίνει έμφαση ΄και ειδικό βάρος στην κοινωνική αλλαγή ως προς τη δυνατότητα στη διαχείριση των πόρων, στην ανισότητα και στις σχέσεις εξουσίας ανάμεσα στις ομάδες ως προς την πραγματικότητα.

Η Δυτική Αρχαιολογία, την οποία σε μεγάλο βαθμό διαπραγματεύονται και τα Ελληνικά Ακαδημαϊκά Ιδρύματα, πλην του Πανεπιστημίου Κρήτης στο Ρέθυμνο, όπου είναι και η σπουδαιότερη σχολή, δλδ το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας.

Η σχολή αυτή περιλαμβάνει δύο βασικά διαδοχικά ρεύματα που αναπτύχθηκαν κυρίως στον αγγλόφωνο κόσμο (Η.Π.Α. και Βρετανία) και κυριάρχησαν στο δυτικό ακαδημαϊκό πεδίο, με όρους κυρίως αντιεπιστημονικού πρίσματος και συμψηφισμών.

Θυμίζει σε μεγάλο βαθμό τη διείσδυση του Βιταλισμού σε κάθε ανθρώπινη διεργασία και χωρίζεται σε δυο υποσχολές που μεταξύ τους επίσης υπάρχουν διακριτές διαφορές.

Η Πρώτη σχολή είναι αυτή της Διαδικαστικής Αρχαιολογίας, την επονομαζόμενη «Processual» Ελλινιστί «Νέα Αρχαιολογία», και η οποία εμφανίστηκε τη δεκαετία του '1960., αντιμετωπίζοντας την αρχαιολογία ως "σκληρή" θετική επιστήμη, χρησιμοποιώντας επίσης, πολύ έντονες και βαθιές σχέσεις από τη μεθοδολογία των θετικών επιστημών και τη στατιστική.

Εστίασε στον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος προσαρμόζεται στο φυσικό του περιβάλλον.Μετα-διαδικαστική Αρχαιολογία

Η πλέον όμως μεταφυσική σχολή είναι η "Post-processual" και η οποία ξεκίνησε στη δεκαετία του '1980 ως αντίδραση στον υλισμό της διαδικαστικής.

Αυτή η τάχα μου δήθεν επιστιμολογική προσέγγιση, εστιάζει αποκλειστικά στον άνθρωπο και κυρίως στην ατομική επενέργεια, ως ενεργό δρώντα παράγοντα, δίνοντας προτεραιότητα στον συμβολισμό, στη θρησκεία, στην ταυτότητα, στο φύλο και στην υποκειμενικότητα του ερευνητή.

Οι πλέον όμως φανερές διακριτές διαφορές, ανάμεσα στον Αγγλοσαξωνικό Αρχαιολογικό Τρόπο Ερμηνείας και στο Μαρξιστικό Τρόπο Ερμηνείας, αναπτύσσεται στην Αρχαιολογική Σκαπάνη!!!

Η Μαρξιστική Αρχαιολογική Σκαπάνη ως τρόπο μεθοδολογίας, εμφανίζει τα εξής χαρακτηριστικά, με στόχο την αναζήτηση και την ανεύρεση σε στοιχεία για την καθημερινή ζωή, τις σχέσεις παραγωγής και την κοινωνική ανισότητα,, δίνοντας προτεραιότητα, αλλά και έμφαση στις οικονομικές κρίσεις, τις κοινωνικές επαναστάσεις και τις αλλαγές στα συστήματα ιδιοκτησίας.

Η Δυτική Αρχαιολογία που χωρίζεται σε δύο υποομάδες, οι οποίες είναι α) η λεγόμενη Διαδικαστική, αποτελεί τη σκαπάνη του περιβάλλοντος χώρου, όπου στόχος είναι ο εμπειριοκριτικισμός - το οποίο στηλίτευσε επιθετικά ο Λένιν - στο γνωστό φιλοσοφικό του έργο, και η β) (Μετα-διαδικαστική), η οποία διαπραγματεύεται τη λογική της σκαπάνης του συμβολισμού και τίποτα περισσότερο, πάνω στον ιδεαλισμό και στην υποκειμενικότητα του μελετητή, στους συμβολισμούς τους "μύθους" κλπ.

Στη δύση έχουμε από τη μια τους τεχνοκράτες και στην άλλη όχθη τους ιδεομορφιστές, στην πράξη και στο αποτέλεσμα είναι δυο διαφορετικοί αριθμητές που έχουν ως κοινό παρονομαστή, ότι η ιστορία είναι αποτέλεσμα της ατομικής ευθύνης, τι πιο μεταφυσικό και από τα δύο!!

--------------------------------------------------------------------------

Στο δια ταύτα τώρα, τα νεότερα αρχαιολογικά ευρήματα κάνουν λόγο για την Ελληνική Αρχαιότητα που είναι μακρά και χωρίζεται στις εξής περιόδους

1. Προϊστορικοί & Πρωτοϊστορικοί Πολιτισμοί (Εποχή του Χαλκού)

Κυκλαδικός Πολιτισμός (3200 – 1100 π.Χ.)

Μινωικός Πολιτισμός (3000 – 1100 π.Χ.)

Μυκηναϊκός Πολιτισμός (1600 – 1100 π.Χ.)

Σύμφωνα με τα νέα ευρήματα και οι τρεις Πολιτισμοί αποτέλεσαν ο ένας συνέχεια του άλλου με τις δικές τους διακριτές διαφορές που δεν είχαν καμία σχέση με τις ιδεατές ανοησίες του Έβανς, ο οποίος παρά την καλή του θέληση, έκανε και πλιάτσικο, όπως ο κάθε "έντιμος" Αγγλοσάξονας".

Κανένας από τους τρεις πολιτισμούς δεν καταστράφηκε από φυσικά φαινόμενα, αλλά από τις διαρκείς εσωτερικές συγκρούσεις για τις οποίες μιλούν μόνο οι Μαρξιστές, ενώ αξία έχει να σημειωθεί το γεγονός ότι είχαν και τους δικούς τους Θεούς, πχ Πότνια η Θηρεύς, η Βριτομάρτυς (ή Δίκτυννα): Προελληνικό όνομα που σημαίνει «γλυκιά παρθένος».

Άλλοι Θεοί και Θεές ΄ήταν η μινωική θεά του κυνηγιού και των βουνών, η οποία αργότερα ταυτίστηκε με την Άρτεμη και ήταν άλλη από αυτήν, την κόρη της Ληττούς και του Δία.

Αριάδνη, αλλά δεν έχει να κέναι με τη μυθολογία που γνωρίζουμε από τον Ησίοδο, ως κόρη του Μίνωα, αλλά στη μινωική Κρήτη θεωρείται ότι ήταν η «Αγνή/Ιερή Μητέρα», μια σημαντική θεά του λαβυρίνθου.

Υάκινθος: Ο Θεός της βλάστησης που πεθαίνει και αναγεννάται. Στα κλασικά χρόνια υποβιβάστηκε σε ήρωα και σύντροφο του Απόλλωνα.

Βελχανός: Μια αρχαία κρητική αρσενική θεότητα της φύσης, η οποία αργότερα ταυτίστηκε με τον Κρηταγενή Δία (τον Δία που γεννήθηκε στην Κρήτη).

Ειλείθυια: Η μινωική θεά του τοκετού, της οποίας το όνομα επιβίωσε αυτούσιο στο ελληνικό δωδεκάθεο.

2) Γεωμετρική Εποχή, η οι επονομαζόμενοι «Σκοτεινοί Αιώνες» (1100 – 750 π.Χ.)

Χαρακτηριστικό τους ήταν η παρακμή των ανακτόρων, μέσα της ταξικής διαπάλης, τις μετακινήσεις νεο-ελληνικών φύλων από το Βορρά , όπως οι Δωριείς, εισαγωγή του σιδήρου, γεωμετρικά σχήματα στην αγγειοπλαστική και γέννηση της «πόλης-κράτους».Σημαντικές Θέσεις: Λευκαντί (Εύβοια), Αρχαία Αγορά Αθηνών, Κεραμεικός, αλλά πάλι και εδώ δεν είχαμε κάτι παρά μια προσαρμογή των νεότερων στους Παλαιότερους (Κάρες, Αχαιούς, Λέλεγες, Θράκες κλπ).

3. Αρχαϊκή Εποχή (750 – 480 π.Χ.)Χαρακτηριστικά: Δημιουργία του ελληνικού αλφαβήτου, καταγραφή των Ομηρικών Επών, Β' Ελληνικός Αποικισμός (Μαύρη Θάλασσα, Κάτω Ιταλία), γλυπτική με Κούρους και Κόρες, Περσικοί Πόλεμοι (Μαραθώνας, Θερμοπύλες, Σαλαμίνα).Σημαντικές Θέσεις: Αρχαία Κόρινθος, Σπάρτη, Δελφοί, Ολυμπία.

Αυτή είναι και η πιο κρίσιμη περίοδος της Ελληνικής Αρχαιότητας, όπου υπήρξε και η πρώτη σοσιαλιστική κοινωνία - έπειτα από τα πρώτα κοινοτικά συστήματα και μάλιστα από τον ΜΕΓΑ Πεισίστρατο, τη μεγαλύτερη πολιτική φυσιογνωμία της Αρχαιότητας.

4. Κλασική Εποχή (480 – 323 π.Χ.)Χαρακτηριστικά: Η «Χρυσή Εποχή» της Αθήνας (Περικλής), οικοδόμηση του Παρθενώνα, ακμή της Φιλοσοφίας (Σωκράτης, Πλάτων, Αριστοτέλης), γέννηση του Θεάτρου. Ακολουθεί ο καταστροφικός Πελοποννησιακός Πόλεμος, η άνοδος της Θήβας και τελικά η κυριαρχία του Βασιλείου της Μακεδονίας (Φίλιππος Β' και Μέγας Αλέξανδρος).Σημαντικές Θέσεις: Ακρόπολη Αθηνών, Αρχαία Μεσσήνη, Αίγες (Βεργίνα), Πέλλα

5. Ελληνιστική Εποχή (323 – 31 π.Χ.)

Ξεκινά με τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου (323 π.Χ.) και τη διαίρεση της αυτοκρατορίας του στα Ελληνιστικά Βασίλεια (Πτολεμαίοι, Σελευκίδες, Αντιγονίδες). Ο ελληνικός πολιτισμός απλώνεται μέχρι την Αίγυπτο και την Ασία.

Χαρακτηρίζεται από κολοσσιαία έργα τέχνης, ανάπτυξη των επιστημών και κοσμοπολίτικο χαρακτήρα. Λήγει με την κατάκτηση του τελευταίου βασιλείου (Αίγυπτος) από τους Ρωμαίους το 31 π.Χ. (Ναυμαχία του Ακτίου).Σημαντικές Θέσεις: Αλεξάνδρεια (Αίγυπτος), Αντιόχεια (Συρία), Πέργαμος (Μικρά Ασία), Δήλος, Ρόδος.

-------------------------------------------------------------------------

Είναι αστείο να μιλάμε στην εποχή μας για Ινδοευρωπαϊκά φύλα, άλλα σωστό να μιλάμε για Ινδοευρωπαϊκή γλώσσα και σε αυτή την αποκάλυψη η Μαρξιστική Αρχαιολογική Θεώρηση, έχει καταδείξει την ανωτερότητα της, γιατί δεν στηρίζεται σε συγκριτισμούς, συμψηφισμούς, και στατισιτκές, αλλά στην απόλυτη επιστήμη της ιστορίας, τον Ιστορικό Υλισμό, με αιτία και αιτιατό.

ΥΓ*

Κρατείστε τα σαγόνια σας για τον Πεισίστρατο, δεν θα πέσουν, ναι μεν ήταν Τύρρανος, αλλά σε αυτόν οφείλουμε σήμερα τα πάντα και κυρίως τη γνώση μας για τον 'Ομηρο και τον Ησίοδο, δίχως αυτούς δεν θα ξέραμε την τύφλα μας.

Ο Πεισίστρατος ήταν τύραννος (πήρε την εξουσία με τη βία). Ήταν όμως πολύ λαοφιλής επειδή πήρε τη γη από τους πλούσιους ευγενείς και τη μοίρασε στους φτωχούς αγρότες, ενώ έκανε μεγάλα δημόσια έργα.

Για μας αυτός ο «αναδασμός της γης» ισοδυναμεί με... πρώιμο σοσιαλισμό!

Manos Saridakis

Τα ινδοευρωπαϊκά φύλα (Γιαμνάγια) προφανώς και υπήρχαν, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία, και αυτό είναι απόλυτα ιστορικουλιστικό..

ΦΤΑΙΜΕ ΟΛΕΣ-ΟΛΟΙ ? ΓΙΑ ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΠΟΥ "ΓΕΥΟΝΤΑΙ" ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΑΣ ?

Γράφει ο Thymios Kalamoukis
...Κοινός παρονομαστής σε πολλά κείμενα στα social media είναι το “πρώτο πληθυντικό πρόσωπο”, Τι κοινωνία “παραδώσαμε”, τι κοινωνία “φτιάξαμε”, τι σχολείο “έχουμε”, τι πλαίσιο “δώσαμε” στα παιδιά, τι λάθος “κάναμε” . 

Το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο είναι κυρίαρχο, σαν να έχουμε όλοι μαζί την ίδια ευθύνη για την βαθιά άρρωστη κοινωνία.

 Με απόλυτο σεβασμό σε αυτή την ανάγκη πολλών που επέλεξαν αυτόν τον πληθυντικό, έχω να πω οτι ΔΕΝ παραδώσαμε και ΔΕΝ παραδίδουμε καμία τέτοια κοινωνία, γιατί απλά ΔΕΝ συμφωνούμε με μια τέτοια κοινωνία. Το ότι ζούμε μέσα σε αυτόν τον κόσμο δεν σημαίνει οτι τον αποδεχόμαστε και πολύ περισσότερο οτι τον κληροδοτούμε....
...Είχαμε και εμείς να διαλέξουμε και να αποδεχτούμε σάπιες ιδέες, αλλά αρνηθήκαμε.

 Η γενιά του 40 μας παρέδωσε τους Δωσίλογους αλλά εμείς διαλέξαμε τους κομμουνιστές της Καισαριανής, η γενιά του 60 μας παρέδωσε τους ρουφιάνους θυρωρούς της Χούντας εμείς όμως διαλέξαμε τους κρατούμενους της Γιάρου,

 η γενιά του 70 μας παρέδωσε τους φιλήσυχους Κυρ Παντελήδες εμείς όμως διαλέξαμε τα παιδιά -17χρονα πολλά από αυτά- του Πολυτεχνείου. Και οι επόμενες γενιές μας παρέδωσαν πολλά δίπολα, αλλά πάντα διαλέγαμε το χρήσιμο, το πρωτοποριακό και το θετικό. Και τότε η κοινωνία ήταν μια με πολλές αποχρώσεις. Αυτοί μας παρέδιδαν ποικιλία υλικού, εμείς διαλέγαμε...

.
..... η διατήρηση της σαπίλας (που παραδίδουμε στα παιδιά μας) ΔΕΝ οφείλετε σε όλους. 

Δίνεται μια μάχη καθημερινά από πολύ κόσμο για να κρατηθεί μακριά και η χρήση του πληθυντικού, τους αδικεί και τους ισοπεδώνει. 

Ας αναγνωρίσουμε τουλάχιστον την διακριτή αυτή γραμμή και ας επιτρέψετε σε κάποιους να απέχουν από προβληματικές κληρονομιές. Ας τους αναγνωρίσουμε οτι προσπαθούν να παραδώσουν λαμπερά παραδείγματα και όχι πρόχειρα φτιασιδώματα και μέτριες καταστάσεις. Γιατί πολλές επιλογές μας οδηγούν στην σαπίλα, είτε ορατές πχ εκλογές, είτε αδιόρατες πχ αξίες.
Δεν πρόκειται να γίνω συνιδιοκτήτης μιας νοσηρής κοινωνίας την ώρα που μάχομαι εναντίον της.

 Μην με χρεώνετε σε αυτούς που την αποδέχονται, την διατηρούν, την κληροδοτούν. Ή ακόμα και με αυτούς που την καταδικάζουν στα λόγια και στα κείμενα, κάποτε ως άλλοθι και κάποτε ως ενοχές. Η αποτυχία της κοινωνίας ΔΕΝ μου ανήκει. Με αφορά, με επηρεάζει, με διαμορφώνει αλλά δεν θα την αποδεχτώ.
Και κάτι ακόμα,
Η αίσθηση “αποτυχίας μιας γενιάς” μήπως είναι φράση καμουφλάζ για αποτυχημένες επιλογές; 

Μήπως κρύβει πραγματικές αστοχίες, φρούδες ελπίδες, επιλογές μέτριες ή ανοχές στο σάπιο και αμάσητες δικαιολογίες; 

Μήπως αυτοί οι πληθυντικοί είναι μια ένοχη τζούφια αυτοκριτική, που ενεργοποιείται με χρονοδιακόπτη σε τραγικές καταστάσεις;....

Το Φως της Καισαριανής, εκεί όπου ο θάνατος Δεν νίκησε.

 

Πρωτομαγιά του 1944.
Μικρό παιδί στο δημοτικό ήμουν, όταν πρώτη φορά άκουσα για τη θυσία των διακοσίων Ελλήνων Κομμουνιστών, στο σκοπευτήριο της Καισαριανής.
Η αφήγηση ήταν από έναν σύντροφο του Μπαμπά, ο οποίος ήταν εξάδελφος του Ναπολέοντα.
Του Ναπολέοντα Σουκαντζίδη του έντιμου αγωνιστή, που δεν δέχτηκε, όταν του προτάθηκε, να αντικατασταθεί στο εκτελεστικό απόσπασμα, από κάποιον άλλον σύντροφό του.
Άκουγα προσεκτικά και ενώ είχα πολλές απορίες από τη διήγηση, ποτέ δεν μπόρεσα να καταλάβω γιατί δεν ρώτησα.
Μάλλον φοβόμουν, αλλά δεν ξέρω τι.
Ίσως φοβόμουν να συνειδητοποιήσω τη σκληρότητα των ανθρώπων και μέχρι που μπορεί να φτάσουν τα όριά των.
Ίσως φοβόμουν να παραδεχτώ ότι, υπάρχουν άνθρωποι που αψηφούν ακόμα και τον θάνατο, για την ιδεολογία τους. Και τότε εγώ τι στάση θα έπρεπε να κρατήσω στον βίο μου;
Αλλά ίσως για να μην λυπήσω περισσότερο, τους δύο συντρόφους.
Προσέτρεξα ως συνήθως στον δάσκαλό μας, γιατί πίστευα ότι σαν εκπαιδευτικός, μπορεί να λύνει όλες τις απορίες των παιδιών.
Δεν ήξερε τίποτα, μου απάντησε.
Πρωτοδιόριστος ήταν στο χωριό μου και εν μέσω χούντας. Δύσκολο να εκτεθεί κάποιος.
Μετά διάβασα και έμαθα.
Η εκτέλεσής των, ήταν αντίποινα για τη θανάτωση από αντάρτες του ΕΛΑΣ, στους Μολάους της Λακωνίας στην Πελοπόννησο, του στρατηγού των ναζί Φραντς Κρεχ και τριών μελών της συνοδείας του.
Η ανακοίνωσης ήταν:
"Την 27/4/1944 κομμουνιστικαί συμμορίαι παρά τους Μολάους κατόπιν μιας εξ ενέδρας επιθέσεως εδολοφόνησαν ανάνδρως ένα Γερμανό στρατηγό και τρείς συνοδούς του. Πολλοί Γερμανοί στατιώται ετραυματήσθησαν.
Ως αντίποινα θα εκτελεστή:
1) ο τυφεκισμός 200 Κομμουνιστών τήν 1/5/1944.
2) ο τυφεκισμός όλων τών ανδρών, τούς οποίους θά συναντήσουν τά γερμανικά στρατεύματα επί τής οδού Μολάοι πρός τήν Σπάρτη καί τήν έξωθεν τών χωρίων.
Υπό τήν εντύπωσιν τού κακουργήματος τούτου Έλληνες εθελονταί εφόνευσαν αυτοβούλως 100 άλλους κομμουνιστάς.
Ο Στρατιωτικός Διοικητής ΕΛΛΑΔΟΣ".
Εκατόν εβδομήντα από αυτούς, ήταν Ακροναυπλιώτες κρατούμενοι από την δικτατορία του Μεταξά - και που τον δρόμο για τις φυλακίσεις, τις εξορίες και τους διωγμούς των Κομμουνιστών, είχε ανοίξει ο Ελευθέριος Βενιζέλος με την ψήφιση του περίφημου ιδιωνύμου - οι οποίοι είχαν μεταφερθεί στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου και τους παρέδωσε ο συνταγματάρχης Παπαδόγγονας, στους κατακτητές ναζί.
Την επιλογή δε των διακοσίων Κομμουνιστών, είχε αναλάβει προσωπικώς, ο τότε υφυπουργός δημόσιας ασφάλειας Κωνσταντίνος Μανιαδάκης, ο φοβερός και τρομερός βασανιστής.
Και παρόλο που είχαν αιτηθεί αρκετές φορές να αφεθούν ελεύθεροι, προκειμένου να μεταβούν εις το μέτωπο και να πολεμήσουν ενάντια στον εισβολέα κατακτητή, προτίμησαν να τους εκτελέσουν.
Για τη συγκεκριμένη εκτέλεση, αποφασίστηκε ότι η τιμωρία ήταν: Ένας προς πενήντα.
Δηλαδή, ένας ναζί νεκρός, άξιζε όσο πενήντα Έλληνες!
Ο απόλυτος παραλογισμός.
Και δεν ήτανε μόνο οι διακόσιοι εκτελεσθέντες στην Καισαριανή, αλλά επτακόσιοι πενήντα συνολικά Κομμουνιστές πατριώτες.
Μετά τις δημοσιοποιήσεις των φωτογραφιών, που έδωσαν πρόσωπο στην ιστορία, πολύς κόσμος και ειδικότερα νεολαίοι, κινητοποιήθηκαν, ευαιστητοποιήθηκαν και έμαθαν περισσότερα για εκείνα τα γεγονότα.
Πολλά νέα παιδιά σε συζητήσεις, εκθέτουν τις απόψεις των και τον θαυμασμό των για τα Παλικάρια.
Έμαθαν για τη θυσία και τον ηρωισμό των και ότι τα περισσότερα ήταν νέα παιδιά, που είχαν όνειρα, οράματα και φιλοδοξίες και όμως δεν τα έβαλαν πιο πάνω από την ιδεολογία, την ελευθερία και την αξιοπρέπειά των.
Και έμαθαν ότι υπάρχουν πράξεις, που δεν μπορεί να περιγραφεί το μεγαλείο τους.
Έμαθαν, για τις θηριωδίες των ναζί και τη σημασία της Αντίστασης. Ότι τις φωτογραφίες έβγαζαν οι ίδιοι οι εκτελεστές, για να αποδείξουν προφανώς, την αφοσίωσή των, στους ναζί και ίσως να τις επιδείκνυαν αργότερα στα παιδιά και τα εγγόνια των.
Και είδαν ξεκάθαρα και εκείνοι που ήταν κάποιες αμφιβολίες ότι η θεωρία των δύο άκρων δεν ισχύει. Το ότι δηλαδή εξισώνουν τον Κομμουνισμό με τον Φασισμό.
Εαν οι Κομμουνιστές ήταν ίδιοι με τους φασίστες, δεν θα τους εκτελούσαν οι ναζί, δεν θα πολεμούσαν, δεν θα οργάνωναν το ΕΑΜ, ΕΛΑΣ, ΕΠΟΝ, ΟΠΛΑ- ΔΣΕ, για να πολεμήσουν τον κατακτητή.
Και εγώ από εκείνη την μικρή ηλικία και μέχρι σήμερα, κάθε Πρωτομαγιά, στέλνω με τα φτερά της μνήμης, ένα ματσάκι αγριολούλουδα, στο σημείο εκτέλεσης των Παλικαριών, που στάθηκαν όρθιοι, αλύγιστοι και έμειναν αθάνατοι.
Στέκομαι νοερά στο σκοπευτήριο
και ακούω εκείνον τον απόηχο, που δεν έσβησε ποτέ.
Όχι τις ριπές των πολυβόλων, μα το πείσμα
της ζωής, που στάθηκε απέναντί τους.
Και σκέφτομαι ότι εάν τους ξεχάσουμε, θα τους σκοτώσουμε ξανά.
Για αυτό θυμάμαι, από ευθύνη, γιατί η μνήμη
είναι φως.
Και το φως αυτό, ανάβει κάθε μέρα και ιδιαίτερα κάθε Πρωτομαγιά,
σε εκείνο το χώμα της Καισαριανής, εκεί όπου ο θάνατος δεν νίκησε.
Γιατί όσο υπάρχουν άνθρωποι που θυμούνται,
οι διακόσιοι δεν έφυγαν ποτέ, έγιναν ρίζες και φωνές, μέσα στον χρόνο.
Έγιναν το "όχι" που ψιθυρίζεται ακόμη,
όταν ο κόσμος σκοτεινιάζει.
Και τότε η Πρωτομαγιά ξαναβρίσκει το νόημά της.
Όχι μόνο ως γιορτή των λουλουδιών,
αλλά ως υπόσχεση ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Η σκέψη μου αγγίζει μια βαθιά αντίθεση, ανάμεσα σε δύο εποχές.
Τη θυσία των διακοσίων Κομμουνιστών στην Καισαριανή, την Πρωτομαγιά του 1944, που δεν ήταν μόνο μια πράξη αντίστασης, απέναντι στους ντόπιους κυβερνώντες και στους κατακτητές, αλλά μια πράξη συλλογικότητας.
Οι άνθρωποι αυτοί ήταν συνειδητοποιημένοι για το τι επρόκειτο να συμβεί. Και όμως δεν λύγισαν. Και βλέπουμε από το φωτογραφικό υλικό, ανθρώπους με ψηλά το κεφάλι, αγέρωχους, και γενναίους να προχωρούν τραγουδώντας, προς το εκτελεστικό απόσπασμα.
Κι από τα σημειώματά τους - σε ένα από αυτά ο Μήτσος Ρεμπούτζικας γράφει "όποιος πεθαίνει για τα ανώτερα ιδανικά, δεν παιθαίνει ποτέ" - , το φωτογραφικό υλικό, τις μαρτυρίες, τα γράμματα, αποδεικνύεται πως στάθηκαν ο ένας δίπλα στον άλλο, μέχρι το τέλος, με αξιοπρέπεια, με υψηλό ηθικό, με αλληλεγγύη, με μια βαθιά αίσθηση του "μαζί".
Δεν ήταν απλώς ήρωες, αλλά μια ομάδα ανθρώπων, που πίστευαν σε κάτι πιο πάνω, από τον εαυτό τους, στα πανανθρώπινα ιδανικά και αξίες.
Πίστευαν σε ένα μέλλον ελπιδοφόρο. Και που "είχαν τη ζωή πάρα πολύ αγαπήσει". Άνθρωποι που "άρμεγαν με τα μάτια τους το φως της οικουμένης". Και που πίστεψαν "στο ωραίο, το μεγάλο και το αληθινό".
Που σήκωσαν τον άνθρωπο ψηλότερα, ένα μπόι.
Σήμερα όμως, μοιάζει να κυριαρχεί περισσότερο ο ατομικισμός.
Οι κοινωνίες έχουν αλλάξει. Άλλοι ρυθμοί ζωής, άλλες αγωνίες, λιγότερες συλλογικές εμπειρίες. Όμως ίσως δεν είναι ότι χάθηκε εντελώς αυτή η διάθεση, αλλά μάλλον έχει γίνει πιο σιωπηρή. Εμφανίζεται σε μικρές πράξεις, με αλληλεγγύη σε δύσκολες στιγμές, με εθελοντισμό, με ανθρώπους που στηρίζουν ο ένας τον άλλον σιωπηρά, ή ακόμα και με τη σκέψη.
Η μεγάλη διαφορά είναι ότι, τότε επέλεξαν να σταθούν "μαζί" με τρόπο απόλυτο. Σήμερα, η ανάγκη αυτή δεν είναι πάντα τόσο ορατή - και έτσι ο καθένας εύκολα κλείνεται στον δικό του κόσμο.
Ίσως όμως η μνήμη τέτοιων γεγονότων, να λειτουργεί σαν υπενθύμιση, ότι η συλλογικότητα δεν είναι κάτι που ανήκει μόνο στο παρελθόν, αλλά κάτι που χρειάζεται να το ξαναχτίζουμε, συνειδητά, την κάθε μέρα, για να επέλθει η κάθαρσης. Γιατί το παρελθόν βρίσκει πάντα διόδους, ώστε να εισχωρεί στο παρόν.
Και θέλουμε να τους πούμε ότι, κρατάμε τη σπίθα αναμμένη και θα την κάνουμε φωτιά.
Και έτσι θα δικαιωθεί ο αγώνας τους.

Από Μανουρά Ιφιγένεια

πριν 2 ώρ. ·1η Μάη 2026

Ναι είμαι επιστήμονας.. Δεν ζω, επιβιώνω, κυλιέμαι ανάμεσα σε εκβιασμούς κι αδιέξοδα...

Κυκλοθυμικός
16 ώρ. ·

Πέρασες όλα τα παιδικά χρόνια και την εφηβεία μπροστά από ένα βιβλίο, έπαιρνες βαθιές ανάσες ανάμεσα από φροντιστήρια και δραστηριότητες. 

Τα βιογραφικά σου έλεγαν πρέπει να χτίζονται από την αρχή της ζωής σου. Ίσως τελικά να μην είναι και ζωή, να είναι μόνο βιογραφικό. Δεν ήξερες ακόμα ποιος είσαι, μάθαινες όμως ποιος θέλει η κοινωνία να είσαι. Πρώτα να έχεις βούλες σε σειρά και μετά επιθυμίες.

 Πόσα ζεστά ανοιξιάτικα απογεύματα αφιέρωσες σε ένα διαγώνισμα, σε εξετάσεις, σε επαναλήψεις, ενώ άκουγες τις φωνές από τα άλλα παιδιά να παίζουν στα προαύλια των εκκλησιών και των σχολείων; 

Πόσες στιγμές παράδωσες σαν όπλα στην Βάρκιζα πάνω σε έναν βωμό από μεγαλόστομες υποσχέσεις; Καλή ζωή, πολλά ταξίδια, κοινωνική αναγνώριση, ταξική άνοδο.
Κι ύστερα τα πανεπιστήμια, τα μεταπτυχιακά, η συλλογή πτυχίων και κάδρων. Στα καλύτερα χρόνια της ζωής σου, εκεί που το σώμα σου και το μυαλό σου πιάνουν το πικ εσύ να χάνεις εκδρομές, ταξίδια, συναυλίες, θέατρα, ραντεβού, βόλτες, βουτιές, ποδηλατάδες για να μια αναρρίχηση βαθμών, μια πλουσιότερη βιβλιογραφία, μια ακόμα διόρθωση της πτυχιακής, μια επανεξέταση των δεδομένων του εργαστηρίου, ένα ατέλειωτο κυνήγι θησαυρού για περισσότερες και καλύτερες σημειώσεις. 

Άλλες φορές παράλληλα με μεροκάματα, με ξενύχτια, με εκμετάλλευση από γραφικά αφεντικά, σε δουλειές άσχετες που σου ρουφούσαν την ψυχή, σε δουλειές σχετικές, που δεν έδιναν ένα ευρώ πίσω «για να μάθεις», «για να αποκτήσεις εμπειρία», «για να κάνεις κύκλο γνωριμιών».
Κι άλλες φορές που έφυγες κι έξω για πιο ποιοτικές κι εξειδικευμένες σπουδές, για πιο πλούσια επαγγελματική εμπειρία σε νέες ιδέες, σύγχρονες μονάδες, καλύτερες τεχνολογίες, πιο καταρτισμένους συναδέλφους. 

Και μόνο εσύ ξέρεις τι μοναξιά έφαγες, τι ρατσισμό κατάπιες, πόσο σου έλειπαν αυτοί κι αυτά που αγαπούσες, πόσα βράδια σου έκανε παρέα μόνο μια κλήση στο Skype, μια εξάδα από μπύρες, ένα τσαλακωμένο βιβλίο. 

Μόνο εσύ ξέρεις πόσο πολύ κουράστηκες για να καταξιωθείς εκεί που ήσουν πάντα ο ξένος, σε μια γλώσσα που μπορεί να σου έπιανε σα φαρυγγίτιδα τον λαιμό, σε μια κουλτούρα που μπορεί να μη σου ταίριαζε, να παλεύεις να αφομοιωθείς με το ζόρι, να ξαπλώσεις στο κρεβάτι του Προκρούστη να κόψεις κάτι από την ψυχή σου, να τραβήξεις κάτι από την καρδιά σου. 

Να μην θες να κάνεις παιδιά γιατί δεν τα θες να σου να πάνε στα ξένα σχολεία, να μοιάζουν σε αυτούς, να μη μπορείς να τους πεις «σ’ αγαπώ» στη γλώσσα σου, να μην καταλαβαίνουν τον Θεοδωράκη και τον Χατζιδάκι. 

Να βιώνεις σχέσεις και χωρισμούς από απόσταση, συμβατικές φιλίες και παγωμένα ραντεβού με ανθρώπους που σε κανονικές συνθήκες δε θα έλεγες καν καλημέρα, να συγκατοικείς με τυχαίους ξένους, να βρίσκεις ξερατά τους στο μπάνιο, να σου λείπει το φαγητό σου από το ψυγείο. 

Να κλαις γοερά μέσα σου και να απαντάς στους γονείς σου «όλα καλά» κι αυτοί να καμαρώνουν στα καφενεία για το τι ωραία που είναι έξω και τι ευτυχισμένα που ζούνε τα παιδιά τους που έφυγαν και σώθηκαν.
Και να γυρίζεις πίσω στην Ιθάκη σου. 

Γιατί όσο κι αν δε μπορείτε να το καταλάβετε κάποιοι οι άνθρωποι είναι πιο σημαντικοί από το νούμερο που θα γράφει το app της τράπεζας όταν ανοίγεις το κινητό, γιατί μια καλημέρα αν είναι από την καρδιά ενός σημαντικού άλλου είναι η πραγματική ποιότητα ζωής κι όχι οι φωτογραφίες που θα ανεβάσεις στο Instagram από το κάθε τουριστικό φέρετρο που πήγες ή κάθε γκουρμέ φούσκα που έφαγες από τον κάθε ριαλιτζί μάγειρα για να φλεξάρεις την βλαχογκλαμουριά σου, γιατί το να είσαι κάπου που μπορείς να μιλάς τη γλώσσα σου και να καταλαβαίνουν την κουλτούρα σου είναι οξυγόνο, γιατί αν θεωρείς ότι η κουλτούρα σου έχει μόνο στραβά κι οι κουλτούρες των ισχυρών είναι διαμάντι 24 καρατίων, είσαι ραγιάς κι απόγονος ραγιάδων, γιατί αν θεωρείτε ότι στην Ελλάδα έχουμε τον κακό καπιταλισμό ενώ στη Δύση έχουν τον καλό καπιταλισμό και μου το παίζετε κι Αριστεροί είστε πολιτικά αναλφάβητοι. 

Στην Ελλάδα της κρίσης άρχισε να ξυπνάει η ταξική μου συνείδηση, στην Αμερική και στην Αγγλία έβγαλε ρίζες, εκεί δικαιώθηκε ο Μαρξ μέσα μου, εκεί κατέρρευσαν όλα τα αφηγήματά τους.
Κι ενώ έχεις μια ζωή θυσιασμένη σαν τομάρι λιονταριού στην είσοδο του γραφείο σου, τα νιάτα σου καρφωμένα σαν τον Χριστό πάνω σε τοίχους βλέπεις τα χρόνια του θερισμού που σου έταξαν να είναι φτωχά κι άδεια, να σου γελάνε πίσω ειρωνικά. 

Βλέπεις να έρχεται ένα ακόμα καλοκαίρι και να ξέρεις ότι δε θα πας διακοπές, όπως δεν πήγες και πέρσι και πρόπερσι, όπως δε θα πας και του χρόνου και του παραχρόνου. 

Ότι ίσως αναγκαστείς καμιά εβδομάδα να φορτωθείς στους δικούς σου για να γλιτώσεις τίποτα από την ΔΕΗ, να βλέπεις τα ρούχα και τα παπούτσια σου σκισμένα και να μην έχεις να πάρεις άλλα, να φοράς τα ίδια ρούχα 5 χρόνια, να ντρέπεσαι που τα φοράς, να πληρώνεις τον λογαριασμό του φυσικού αερίου σε δόσεις, να πρέπει να διαλέξεις ποια επίσκεψη στο σουπερμάρκετ θα αποφύγεις, να δουλεύεις 10 και 12 ώρες την ημέρα, κάποιες φορές σπαστό, να φεύγεις από το σπίτι στις 9 το πρωί να γυρίζεις στις 8.30 το βράδυ, να κάνεις και δεύτερη δουλειά και τρίτη, να ψάχνεις μια ακόμα συνεργασία, μια ακόμα πηγή εσόδων, 50% σου τα παίρνει το κράτος με τη μία κι από τα εναπομείναντα άλλο 24% με τον ΦΠΑ.

 Και να ξέρεις ότι αν σου συμβεί κάτι δεν υπάρχει πια δημόσιο νοσοκομείο, όταν γεράσεις δε θα πάρεις σύνταξη. 

Να είσαι λέει με μπλοκάκι, μια άλλη μορφή ευέλικτης εργασίας, ανασφάλιστη κι απλήρωτη εργασία, να είσαι ο μαλάκας της υπόθεσης δηλαδή, να είσαι ένας «κρυφός» υπάλληλος ή να συντηρείς ένα γραφείο με τα δόντια και να σε βρίζουν οι συστημικοί ότι φοροδιαφεύγεις και να σε τιμωρούν με εξτρά φόρους, τι να κάνεις; Θα δουλέψεις και τα Σάββατα και την αργία και τον Αύγουστο.
Να ξέρεις ότι και να θες να κάνεις οικογένεια δε μπορείς, δε γίνεται, δε βγαίνει. Προφανώς να προστατέψουμε το δικαίωμα της έκτρωσης, αλλά μην πατάμε τη μπανανόφλουδα της Ακροδεξιάς, αυτά δε θα έπρεπε καν να τα συζητάμε, είναι αυτονόητα, αδιαπραγμάτευτα. Θα μιλήσουμε για το δικαίωμα της οικογένειας; 

Να έχεις τον γαμημένο χρόνο και τα γαμημένα λεφτά και τις παροχές να κάνεις οικογένεια, αν το θες. 

Δεν ασχολείται με αυτά όμως κανείς, ούτε η Αριστερά, μόνο ατομικά δικαιώματα. Η κοινότητα πέθανε, ζήτω το άτομο. Εξαφανιζόμαστε λέει. Μα η πληθυσμιακή συρρίκνωση είναι η τελευταία κραυγή του λαού που τον έχεις πετάξει σε ένα καζάνι και τον βράζεις για να του πάρεις και την τελευταία σταγόνα λίπους. Είναι η μόνη του –μάταιη- εκδίκηση απέναντι στους δυνάστες του.

 
Ναι είμαι επιστήμονας, δεν είμαι ούτε αγρότης ούτε οικοδόμος ούτε ο τυπικός εργάτης της αφίσας του ΚΚΕ. Είμαι όμως προλετάριος. Δεν έχω καμία προοπτική ταξικής ανόδου, δεν έχω καμία πιο ευνοϊκή συνδιαλλαγή με την αστική τάξη. 

Είμαι προϊόν μιας φρικτής εκμετάλλευσης που ξεκίνησε από την παιδική μου ηλικία, τα προσόντα μου είναι κιμάς στη κρεατομηχανή του κέρδους τους.

 Δεν ζω, επιβιώνω, κυλιέμαι ανάμεσα σε εκβιασμούς κι αδιέξοδα. 

Υποφέρω, φοβάμαι, ματαιώνομαι, ντρέπομαι, έχω κουραστεί. 

Δε με ενδιαφέρει αν θα αλλάξει η κυβέρνηση. Δε με ενδιαφέρει αν θα μου κόψει κάποιο επίδομα ή θα μου κάνει μια καλύτερη φορολογική ρύθμιση ο Μητσοτάκης, ο Ανδρουλάκης ή ο Τσίπρας. 

Θέλω να αλλάξει ο κόσμος, θέλω αξιοκρατικά το μερίδιο από τον πλούτο που παράγω και τις υπηρεσίες που προσφέρω. Το ίδιο θέλω και για τους άλλους επιστήμονες, για τους πελάτες μου, για τους φίλους μου, για όλους τους κλάδους που ματώνουν μαζί μου, ανεξαρτήτως καταγωγής, σπουδών, φύλου, σεξουαλικότητας, θρησκείας.
Είμαι επιστήμονας κι είμαι προλετάριος κι ονειρεύομαι έναν κόσμο που η επιστήμη δε θα είναι όπλο στην φαρέτρα τους, αλλά το όχημα του ανθρώπου για έναν καλύτερο και δικαιότερο κόσμο.

Γι’ Αυτούς, που Ατρόμητοι στο Θάνατο Στάθηκαν, με Βλέμμα Καθαρό.

 του Τάκη Κεφαλληνού

Αυτές τις ώρες ένα απρόσμενο γεγονός, μάς έχει συγκλονίσει. Είναι οι φωτογραφίες που είδαν το φως της δημοσιότητας και ζωντανεύουν τη μεταφορά και εκτέλεση, από τους ναζί κατακτητές, των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944.

Ήταν πρωτεργάτες στον Μάη του '36, αυτοί που δημιούργησαν την αθάνατη εποποιία της Εθνικής Αντίστασης, που έδωσαν τα καλύτερα χρόνια τους στις φυλακές και εξορίες και έχασαν στα εκτελεστικά αποσπάσματα διαλεχτούς συντρόφους και πολλά προσφιλή τους πρόσωπα. Δεν δέχτηκαν, επίσης, να υπογράψουν ποτέ δήλωση μετάνοιας στο φασιστικό καθεστώς του Μεταξά, που τους παρέδωσε αλυσοδεμένους στη Γκεστάπο!

Πήραν τον δρόμο του αγώνα και της θυσίας στους ώμους τους, για την κατάκτηση μιας ανώτερης ζωής, με κύρος, ηθική υπεροχή, γεμάτης με υψηλά ιδανικά και αξίες. Εκεί που βασιλεύει στους αιώνες η συλλογική και η προσωπική δικαίωση!

Δια τούτο, αυτά τα μοναδικά και πολύτιμα ντοκουμέντα να πάνε πρέπει στους ηρωικούς Δήμους Καισαριανής και Χαϊδαρίου και στο ΚΚΕ βεβαίως, για να πλαισιώσουν τα ήδη υπάρχοντα αντίστοιχα μουσεία, ώστε να μπορεί ο λαός μας και τα παιδιά του να καμαρώνουν για τους πατεράδες τους και συγχρόνως, να διδάσκονται και να εμπνέονται από το παράδειγμά τους.

Η απροσμέτρητη αντιστασιακή, πατριωτική και κομμουνιστική δράση τους παραμένει και ο μόνος δρόμος για την κατάκτηση μιας ανώτερης προσωπικής ζωής, με κύρος, υψηλά ιδανικά, αξίες μα και ηθική υπεροχή, αφού ποτέ τους δεν λυγίσανε στα ξερονήσια, στις φυλακές και στα βασανιστήρια, όπως και εκατοντάδες χιλιάδες άλλοι κομμουνιστές, σύντροφοί τους, επίσης.

Από την άλλη πλευρά, σε καμία περίπτωση δεν δικαιώθηκαν όσοι - και ήταν πολλοί – επιχείρησαν να διαλύσουν το Κόμμα και να το μετατρέψουν σε ένα σοσιαλδημοκρατικό μόρφωμα. Το Κόμμα εύρισκε, πάντοτε, τη δύναμη να απαλλαγεί από πολιτικές επιζήμιες, να κρατήσει τον επαναστατικό του χαρακτήρα, εκπονώντας ένα σύγχρονο Επαναστατικό Πρόγραμμα. Δεν είναι τυχαίο που έφτασε σήμερα να διαδραματίζει αποφασιστικό ρόλο στην Ελλάδα και διεθνώς.

Με την σειρά μου, νιώθω και εγώ να ζω σε ένα φανταστικό Κόσμο. Αλήθεια, χρειάζονταν μερικές φωτογραφίες, για να μάθουμε ότι αυτά που δείχνουν τα ντοκουμέντα, ήταν το σύνηθες στα κολαστήρια των κατακτητών, καθώς και των Ελλήνων Εθνικοφρόνων και των παραφυάδων αυτών! Όμως αλλοίμονο, σε ποια σχολεία διδάσκονται αυτά που τώρα θαυμάζονται; Πού θα διαβάσουμε ότι σπάγανε τα κόκκαλα του Νικηταρά από τα βασανιστήρια και τόσο άλλων πολέμαρχων του 1821. Ίσως, στα «Πειραματικά», βέβαια, που διαφημίζουνε, να μάθουμε την πραγματική μας ιστορία (sic ! ).

Συγχρόνως, η ταπεινότητά μου, ξεπερνώντας μισό αιώνα κομματικής ζωής και δράσης, μπορώ να διαβεβαιώσω ότι γνώρισα, κατέγραψα τις πολύτιμες διηγήσεις τους και συνδέθηκα με φιλία, αφοσίωση και θαυμασμό με δεκάδες στελέχη που κάθισαν χρόνια και χρόνια στις φυλακές, στις εξορίες και στα βασανιστήρια, προκειμένου να μην υπογράψουν μισή σελίδα δήλωση μετάνοιας!

Διασώζω, λοιπόν, δύο περιστατικά «θυσίας», που συνάδουν με το φρόνημα των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή και έχουν, και αυτά, μια πολυσημία συμβολική και συγχρόνως μια λυτρωτική και σωτήρια επενέργεια.

Το πρώτο μάς ανάφερε το Γενάρη του ’19, στο «Ελεύθερο Πανεπιστήμιο» του Δήμου Κηφισιάς, ο ιδιαίτερος και αγαπημένος φίλος, ταξιδευτής, ιδρυτής του Ταξιδιωτικού Γραφείου Melodrakma Universal S. L. και διανοούμενος Γιάννης Λυμτσιούλης, που ζει και έχει ιδιαίτερους δεσμούς με την Ισπανία.

Διασώζω εδώ τα τελευταία λόγια της ηχογραφημένης, από εμέ, προφορικής του διάλεξης: «Μία πολύ γνώριμη σε εμέ μάνα εκεί, στη χώρα των Βάσκων, πήγε στη φυλακή, προκειμένου να αποχαιρετήσει στην τελευταία του νύκτα τον 17χρονο γιο της, ο οποίος θα εκτελείτο το επόμενο πρωί.

Ήταν η τελευταία εκτέλεση του Φράνκο. Σκύβει και του λέει: «Δεν παίρνω πίσω καμία απόφαση. Θέλω μόνο κάτι να σε θυμάμαι … ε μα… το πουκάμισο, ναι το πουκάμισο έστω … η μυρωδιά του».

Πάει να του βγάλει το πουκάμισο και τραβάει και τραβάει … είχε κολλήσει από τις πληγές και τα αίματα, τραβάει και τελικά το παίρνει μαζί της, για να τον θυμάται.

Νομίζω, συνεχίζει ο ομιλητής, ότι, κάθε φορά που ερχόμαστε σε μια τέτοια μνήμη, όλα αυτά τα πουκάμισα είναι και δικά μας πουκάμισα! Σε μια ακροβασία ανάμεσα στο θυμάμαι και στο ξεχνάω, σίγουρα αξίζει να θυμόμαστε, είναι τόσο μικρή η ζωή μας άλλωστε».

Πολυαγαπημένε μας Γιάννη, παράλληλα είχαμε και εμείς Εμφύλιο στην Ελλάδα με 17χρονο κορίτσι, την Λαμπρινή Καπλάνη, στην τελευταία εκτέλεση, στις φυλακές Αβέρωφ.

Το περιστατικό διασώζει η συγκρατούμενή της Μαρία Σιδέρη, καταδικασμένη και αυτή πέντε φορές σε θάνατο, γιατί δεν πρόδωσε συντρόφους της: …στου Αβέρωφ ο φύλακας ήταν παλιάνθρωπος. Δεν αποκάλυπτε, κατά την συνήθειά του, αμέσως ποια θα πάρει, για να ‘χουμε αγωνία. Με τα πολλά το είπε: η Λαμπρινή Καπλάνη από την Ικαρία.  Εμείς τα χάσαμε, αφού δεν ήταν ομόφωνα από τους στρατοδίκες καταδικασμένη. «Μην κλάψει καμία. Εγώ θα κλείσω τους τάφους» λέει η 17χρονη Λαμπρινή. Φόρεσε το φουστάνι της, τράβηξε το φύλακα από το μανίκι κι έφυγε χωρίς να κοιτάξει πίσω! Κλάψαμε. Δεν κρατηθήκαμε. Πιο πολύ από κάθε φορά. Μετά τραγουδήσαμε τον «ύμνο των μελλοθάνατων…»

Να σημειώσουμε, όπως μου διηγήθηκε το 2005 ο πολλά αγαπημένος μου σ. Σπύρος Χαλβατζής, η εμβληματική διευθύντρια της χορωδίας κρατουμένων των Φυλακών Αβέρωφ, Μαρία Σιδέρη, ο θρύλος των φυλακών, ήταν αυτή που, παιδούλα ακόμη, αποφύγανε να την εκτελέσουν οι Γερμανοί, όταν την έπιασαν να μεταφέρει για φύλαξη στην Κοζάνη, μέσα σε ένα καλάθι με αυγά, το πιστόλι του Μανώλη Χαλβατζή, προπολεμικού κομμουνιστή με εξορίες σε Γαύδο (1928), Φολέγανδρο (1932), Ανάφη (1937). Ήταν ο πατέρας του Σπύρου Χαλβατζή, μέλους της Κ.Ε. και γραμματέα της ΚΝΕ.

Για την τελευταία εκτέλεση, του 17χρονου κοριτσιού στις φυλακές Αβέρωφ, μάς είχε μιλήσει, από ό,τι θυμάμαι, και η κρατούμενη στου Αβέρωφ, φίλη μας ολοζωής, Μαρία Σταματάτου, αληθινή ηρωίδα (Πελαγία) του έργου: «Το μαντολίνο του λοχαγού Κορέλι».

Με συγκίνηση θα περιγράψει σκηνές με τις μελλοθάνατες που ήθελε εκτελεστούν με το φέξιμο της επόμενης μέρας: «… ως το πρωί, τους κρατάγαμε συντροφιά, τις στολίζαμε και ανταλλάσσαμε μαζί τους λόγια αντάξια των ηρωικών αυτών στιγμών.»

Σε αυτά τα δρομολόγια, που φωτίζονταν το άρρητο, οι φυλακισμένοι με πείσμα και ακάματη επαναστατική θέληση προσπαθούσαν να κτίσουν τις ζωές των μελλοθάνατων στο φως. Η μνημοσύνη λοιπόν και το βίαιο σύμπαν των συγκρούσεων για λευτεριά και κοινωνική δικαιοσύνη σε όλα τα πλάτη της γης στέκουν ίδια και απαράλλακτα!

Είναι ζωές Επαναστατών που δεν χάνονται εδώ κι εκεί. Όμως, γιατί να τους αδικήσει η φύση, δίνοντάς τους μόνο έναν κόσμο και μια ζωή;

Τελικά, τι παραπάνω από τέτοια γεγονότα, θα μπορούσαν να εμπνεύσουν κλασικούς αρχαίους τραγωδούς; Τι περισσότερο μεγαλειώδες έπρατταν οι ήρωές τους από το να διασώζουν την περηφάνειά τους και τις ιδέες τους, ακόμη και όταν στροβιλιζόταν στο χαλασμό οι ζωές τους;

Κι ίσως ό,τι μένει να΄ ναι στην άκρη του δρόμου μας, ένα μικρό “μη με λησμόνει”, για να φωτίζει τη δύναμη του επαναστατικού ταξικού αγώνα!

Ζάκυνθος 22 Φλεβάρη του 2026

Οι δύο κόσμοι: Η Ελλάδα στις 5 Μαρτίου 1943 #Γιώργου_Μαργαρίτη

 

Δημοσιεύσεις στη Ροή

Γιώργος Μαργαρίτης

Ευγενικός και άξιος (από τους λίγους) δημοσιογράφους μου θύμισε ένα παλιό άρθρο μου στον Ριζοσπάστη.
Πάντοτε επίκαιρο
Να θυμίσω ότι επικεφαλής της Αστυνομίας Πόλεων τον Μάρτιο του 1943 (όπως και τον Δεκέμβριο του 1944) ήταν ο Άγγελος Έβερτ, πατέρας του εκ των ιδρυτών της Νέας Δημοκρατίας Μιλτιάδη Έβερτ.
Εξαιτίας των τότε γεγονότων (της σφαγής των νέων) στις 7 Απριλίου 1943 ανέλαβε την πρωθυπουργία ο Ιωάννης Ράλλης, πατέρας του Γεωργίου Ράλλη, επίσης εκ των ιδρυτών της Νέας Δημοκρατίας.
Παραθέτω το άρθρο ζητώντας συγγνώμη για την έκταση
Κυριακή 2 Μάρτη 2008
ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ
Σελίδα 21

Οι δύο κόσμοι: Η Ελλάδα στις 5 Μαρτίου 1943

Στις 5 Μαρτίου του 1943 ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, ο μεγάλος αντιφασιστικός αγώνας των λαών, μαινόταν σε όλα τα μέτωπα. 

Για τις δυνάμεις του Αξονα οι ειδήσεις από τα πολεμικά μέτωπα δεν ήταν οι καλύτερες δυνατές, το ρεύμα είχε αρχίσει να γυρίζει πίσω. 

Πριν μόλις ένα μήνα, η επιθετική αιχμή του δόρατος των ναζιστικών στρατευμάτων είχε σπάσει στο Στάλινγκραντ, όπου, στις 2 Φεβρουαρίου, συνθηκολόγησαν οι τελευταίοι 90.000 άνδρες της 6ης γερμανικής στρατιάς μετά από μία τιτάνια μάχη που κράτησε μήνες και κόστισε δύο εκατομμύρια νεκρούς και τραυματίες.

 Στην άλλη άκρη του κόσμου, οι Αμερικανοί ολοκλήρωναν, στις 9 Φεβρουαρίου, την κατάληψη της Γκουανταλκανάλ, θέτοντας τέλος σε μία δεκάμηνη σύγκρουση. Στη Μεσόγειο ο Αξονας μπορούσε να πανηγυρίζει ακόμα. 

Στη μάχη της Κασερίν, οι Αμερικανοί γνώρισαν την καταστροφή και έχασαν 16.000 στρατιώτες. Η Κασερίν, όμως, ήταν ήδη στις προσβάσεις της Τυνησίας και επρόκειτο να είναι η τελευταία στρατιωτική επιτυχία του Αξονα στη βόρεια Αφρική.
Στην Ελλάδα, τον ίδιο καιρό, η εικόνα της Κατοχής άλλαζε με καταιγιστικούς ρυθμούς. Η ανατίναξη της γέφυρας στον Γοργοπόταμο, όπως γρήγορα αποδείχθηκε, δεν ήταν παρά το προοίμιο των σημαντικών εξελίξεων που θα ακολουθούσαν. Τις πρώτες ημέρες του Μαρτίου πολλές περιοχές της χώρας βρίσκονταν ήδη σε κατάσταση ανοικτής εξέγερσης ενάντια στον κατακτητή και στα αρπακτικά μέτρα του κατοχικού κράτους. 

Στη δυτική Μακεδονία οι ανατροπές είχαν ήδη πάρει δραματικές διαστάσεις. Στις 6 Μαρτίου, ολόκληρο ιταλικό τάγμα - η φρουρά της πόλης των Γρεβενών - παραδόθηκε στους αντάρτες του ΕΛΑΣ και στους εξεγερμένους αγρότες στον Φαρδύκαμπο. 

Η Αθήνα βρισκόταν σε συνεχή αναβρασμό: Στις 23 του Φλεβάρη μία νέα οργάνωση Αντίστασης έκανε δυναμικά την εμφάνισή της. Ηταν η ΕΠΟΝ, η Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νεολαίας. 

Στις 24 ξέσπασε το πρώτο κύμα των εκδηλώσεων ενάντια στα κυβερνητικά σχέδια για Πολιτική Επιστράτευση. Στις 28 η πόλη συγκλονίστηκε από την κηδεία του ποιητή Κωστή Παλαμά, που μετατράπηκε από τους δεκάδες χιλιάδες συγκεντρωμένους σε αγωνιστικό σάλπισμα.

Οι κατακτητές τα είχαν χαμένα, το σύστημα που είχαν οργανώσει έτριζε και χρειαζόταν επειγόντως προσαρμογές. 

Στην Αθήνα κυβερνούσε ακόμα ο γερμανόφιλος γιατρός, ο Λογοθετόπουλος, στα παρασκήνια, όμως, οι Γερμανοί και οι Ιταλοί αναζητούσαν μία πιο δυναμική δωσιλογική κυβερνητική παρουσία. 

Οι διαπραγματεύσεις με τον Ιωάννη Ράλλη, πρύτανη μεγάλης πολιτικής οικογένειας, συνεχίζονταν στα παρασκήνια. Ο Ράλλης ζητούσε δυναμικό κράτος με δικές του ένοπλες δυνάμεις ικανές να αναλάβουν σταυροφορία ενάντια στους κομμουνιστές. Οι ιδέες του συγκινούσαν ιδιαίτερα τους Γερμανούς, οι οποίοι έσπευδαν να κλείσουν τις όποιες εκκρεμότητες υπήρχαν πριν εγκαταστήσουν το νέο τους εκλεκτό στην εξουσία. 

Οι πρώτες αποστολές Εβραίων της Θεσσαλονίκης στα στρατόπεδα εξόντωσης προετοιμάζονταν με πυρετώδεις ρυθμούς, έτσι ώστε να μη βρει η νέα κυβέρνηση το πρόβλημα αυτό μπροστά της στο επικείμενο ξεκίνημα του βίου της. Οι αποστολές ξεκίνησαν στις 15 Μαρτίου με το πρώτο σιδηροδρομικό φορτίο από 2.600 μελλοθάνατους ανθρώπους. Ακολούθησαν άλλα σε τακτά διαστήματα. Η κυβέρνηση Ράλλη έμελλε να ορκιστεί στις 7 Απριλίου του 1943.

Με τη στροφή που είχε πάρει ο πόλεμος, η ένταση της εκμετάλλευσης του φυσικού πλούτου, του βιομηχανικού και κατασκευαστικού δυναμικού και, προπαντός, του εργατικού δυναμικού της χώρας προέκυψε ως ζωτική ανάγκη για τον Αξονα και τις αρχές κατοχής.

 Στα κυβερνητικά παρασκήνια απεργάζονταν νομοσχέδια για την «πολιτική επιστράτευση», για τη χωρίς όρους και υποχρεώσεις στρατολόγηση εργατικού δυναμικού για τις ανάγκες του στρατού κατοχής και της οικονομίας της Νέας Ευρώπης του Ράιχ. 

Θα ήταν πρέπον να «φορτωθεί» η κυβέρνηση Λογοθετόπουλου τα νομοσχέδια αυτά και να αναλάβει μετά ο Ράλλης να τα εφαρμόσει.
Τα σχέδια διέρρευσαν. 

Μετά από τις πρώτες - διερευνητικές - εκδηλώσεις του Φεβρουαρίου, στις 5 Μαρτίου του 1943, το ΕΑΜ οργάνωσε τεράστιες διαδηλώσεις στην Αθήνα ενάντια στην επαπειλούμενη στρατολόγηση των Ελλήνων στα κάτεργα του Ράιχ.

 

Οι δεκάδες χιλιάδες - για 200.000 κάνουν λόγο οι πηγές - των διαδηλωτών βρήκαν απέναντί τους δύο ειδών αντίδραση: 

Εκείνη των σαστισμένων κατακτητών και εκείνη την απροσδόκητα φανατική και λυσσαλέα των «οργάνων της τάξης» - της Αστυνομίας Πόλεων, επικεφαλής της οποίας ήταν ο Αγγελος Εβερτ, και της Χωροφυλακής. 

Οι διαδηλωτές παρ' όλα αυτά νίκησαν. Κυβέρνηση και κατακτητές έσπευσαν την ίδια κιόλας ημέρα να διαψεύσουν την ύπαρξη προθέσεων επιστράτευσης. 

Εμεινε το αίμα και τα ερωτηματικά. 

Τρεις ημέρες μετά τη σφαγή μερικοί από τους πλέον επιφανείς ανθρώπους των Γραμμάτων της πρωτεύουσας έστειλαν στον αρχιεπίσκοπο Δαμασκηνό το παρακάτω γράμμα:1
«Ο συγγραφικός κόσμος της Ελλάδος και εν γένει ο κόσμος των γραμμάτων με βαθυτάτην οδύνην έρχεται δι' Υμών να εκφράση την πικρίαν και αγανάκτησίν του διά τα τραγικά γεγονότα της 5 Μαρτίου. Κόσμος εξ όλων των κοινωνικών στρωμάτων αποτελούμενος κατά πλειοψηφίαν από νέους και νέας, προφανώς φοιτητάς και φοιτητρίας, είχον εκχυθή εις τους δρόμους των Αθηνών και με ανατάσεις των χειρών και επιφωνήματα εξέφραζον τη δυσφορίαν των διά το κατ' εκείνας τας ημέρας συζητούμενον διάταγμα της Πολιτικής Επιστρατεύσεως. Ισως ο κόσμος αυτός κάπως εντονώτερον να εξεδήλωνε τα συναισθήματά του, οπωσδήποτε όμως επρόκειτο περί αόπλων πολιτών, οίτινες, όσον και αν εφώναζον, όσον και αν χειρονομούσαν, ήσαν ακίνδυνοι. Ουδενός η ζωή εκινδύνευεν από αυτούς. Τι συνέβη όμως; Οταν έφθασαν εις τας παρόδους του Πολυτεχνείου - ως διηγούνται αυτόπται μάρτυρες, αγαθοί νοικοκυραίοι που παρηκολούθησαν τας σκηνάς από τα σπίτια τους - εδέχθησαν την αδικαιολόγητον, την λυσσαλέαν επίθεσιν των οργάνων της τάξεως.
»Ο προ του υπουργείου Εργασίας χώρος μετεβλήθη εις πεδίον μάχης. Ολα τα είδη του οπλισμού, όλα τα μέσα: οπλοπολυβόλα, χειροβομβίδες, πιστόλια, αντλίες, ετέθησαν εις εφαρμογήν. Μίαν ώραν διήρκεσεν η σύρραξις. Οταν όμως το πλήθος διελύθη, εκ των αποτελεσμάτων απεδεικνύετο ότι ό,τι είχε συμβεί υπερέβαινε κατά πολύ την προοπτικήν μιας συνήθους μάχης. Νεκροί έμεναν ξαπλωμένοι καταγής, τους δε τραυματίας, που άλλοι ανεβάζουν εις εκατόν και άλλοι εις εκατόν πεντήκοντα,2 δεν επρόφθαιναν τα συνεργεία του Ερυθρού Σταυρού να μετακομίζουν εις ιατρεία και νοσοκομεία. Πολλοί εξ αυτών βαρέως τραυματισθέντες με διαμπερή της κοιλίας ή των πνευμόνων, υπέκυψαν αργότερον εις τα τραύματά των ή χαροπαλεύουν ακόμη εις τα νοσοκομεία και τας ιδιωτικάς κλινικάς. Σημειωτέον ότι πολλοί εκ των τραυματιών είναι κορίτσια δέκα έξι και δέκα οκτώ ετών.
»Διερωτώμεθα, δε θα ήτο δυνατόν, αντί των όπλων, να τοποθετηθή εις το μέσον εκεί, ένα μεγάφωνον, το οποίον να καθησύχαζε τα πλήθη διά την μη εφαρμογήν του διατάγματος της Επιστρατεύσεως, αφού άλλωστε η Πολιτική Επιστράτευσις, ως εδηλώθη υπό της Κυβερνήσεως, δεν επρόκειτο να εφαρμοσθή;
»Μάχην εάν συνήπτε ο ελληνικός λαός προς εχθρούς του πραγματικούς, δε θα αριθμούσε τόσα θύματα. Η σκληροτέρα μάχη του αλβανικού μετώπου δεν έστειλε στον Αδη τόσα παλικάρια όσα η τραγική αυτή ημέρα της 5ης Μαρτίου. Το έγκλημα όμως αυτό, οι ομαδικές αυτές δολοφονίες αόπλων πολιτών, νομίζομε πως δεν είναι σωστό, πως δεν πρέπει να μείνουν έτσι. Θα πρέπει να ζητηθούν ευθύναι και να επιβληθούν κυρώσεις εις τα όργανα εκείνα της τάξεως, τα οποία, με το να έχουν όπλα, νομίζουν ότι μπορούν και να τα χρησιμοποιούν εις βάρος της ζωής αθώων αόπλων πολιτών.
»Εχομεν απόλυτον πεποίθησιν εις την ευθυκρισίαν με την οποίαν αντιμετωπίζετε εκάστοτε τα διάφορα ζητήματα και αφιέμεθα με εμπιστοσύνην και επί του προκειμένου εις τας Υμετέρας ενεργείας. Ναι μεν ό,τι και αν κάμωμε, δε θα κατορθώσωμε να επαναφέρωμε στη ζωή τους χαμένους - ακόμη και τραυματίαι, ακόμη και ανάπηροι του ιταλικού πολέμου, τους οποίους εσεβάσθησαν οι εχθρικαί σφαίρες, επέπρωτο να πάνε από σφαίρες ελληνικές! - πάντως με τη δίκαιη και αυστηρή τιμωρία των ενόχων ίσως περισώσωμε τους πολίτας από μελλοντικάς παρομοίας πράξεις - τας οποίας αποφεύγομεν εσκεμμένως να χαρακτηρίσωμεν - των λεγομένων οργάνων της τάξεως.
»Μετά βαθυτάτου σεβασμού και ευλαβείας,
Σπ. Θεοδωρόπουλος, Ι. Κακριδής, Ι. Κοκκινάκης, Μεν. Λουντέμης, Λουκής Ακρίτας, Ελένη Σαμίου, Κ. Μιμήκος, Λ. Κουκούλας, Σ. Παπαδάκη, Β. Βαρίκας, Α. Ανδρεόπουλος, Π. Χάρης, Κ. Σούκας, Χρ. Λεβάντας, Ν. Προεστόπουλος, Μ. Αργυρόπουλος, Στρ. Μυριβήλης, Φ. Κόντογλου, Ι. Λαμπρινός, Μ. Καραγάτσης, Ι. Μ. Παναγιωτόπουλος, Κ. Θεοδωρόπουλος, Θ. Ξύδης, Γ. Κατσίμπαλης, Γ. Φουσάρας, Φ. Μιχαλόπουλος, Στρ. Δούκας, Γ. Αηδονόπουλος, Κατίνα Παΐζη, Γ. Γεραλής, Ολμος Περάνθης, Ι. Σφακιανάκης, Νικ. Βρεττάκος, Κ. Καρθαίος, Β. Ρώτας, Μ. Αναστασίου, Μ. Αυγέρης, Γαλάτεια Καζαντζάκη, Σωτήρης Σκίπης, Γ. Θεοτοκάς, Μελ. Νικολαΐδης, Αγγ. Τερζάκης, Β. Δασκαλάκης, Ν. Καρούζος, Δ. Μηλιάδης, Απ. Μελαχρινός, Ελλη Αλεξίου, Γερ. Σπαταλάς, Γ. Χατζίνης, Χ. Λαγοπάτης και Β. Βακαλό».

Από τα «όργανα της τάξεως» ουδείς τιμωρήθηκε για τη σφαγή της 5ης Μαρτίου του 1943. 

Αντίθετα, η Αστυνομία Πόλεων πρωταγωνίστησε με ακόμα πιο θλιβερό τρόπο στην καταστολή των εκδηλώσεων που θα ακολουθούσαν την άνοιξη και το καλοκαίρι του 1943. Δύο σχεδόν χρόνια αργότερα, στις 3 Δεκεμβρίου του 1944, ο Αγγελος Εβερτ εξακολουθούσε να είναι επικεφαλής της Αστυνομίας, όταν τα «όργανά» της αιματοκύλησαν την ειρηνική διαδήλωση του ΕΑΜ στην Πλατεία Συντάγματος.
Γιατί τέτοιος φανατισμός, τέτοιο μίσος, τέτοια λύσσα;

Ποιον κόσμο προάσπιζαν οι αστυνομικοί του κατοχικού κράτους στις 5 Μαρτίου 1943; 

Θα ήταν μάταιο να ανατρέξει κανείς σε ψυχολογικές ή άλλες ερμηνείες, ο κόσμος που προάσπιζαν λυσσαλέα τα «όργανα της τάξεως» ήταν πραγματικός και χειροπιαστός, είχε οικονομική, πολιτική, ταξική υπόσταση. 

Αυτοί που αργότερα ονομάστηκαν «οικονομικοί δωσίλογοι», οι μεγαλέμποροι και μεγαλοβιομήχανοι της χώρας, όσοι παλαιοί και νέοι επιχειρηματίες δούλευαν για τον κατακτητή είχαν ήδη φτιάξει έναν κόσμο που τα «όργανα της τάξεως» όφειλαν να προασπίσουν με κάθε μέσο.
Στις 4 Φεβρουαρίου 1943 οι γερμανικές οικονομικές αρχές έριξαν στο Χρηματιστήριο της Αθήνας 48.000 χρυσές λίρες και 1.250.000 χρυσά γαλλικά φράγκα.3 

Επρόκειτο για ματωμένο χρυσάφι αρπαγμένο από τις χώρες που κατακτήθηκαν, από τις λεηλασίες και από τις περιουσίες των Εβραίων που είχαν σταλεί στα κρεματόρια. 4 

Οι ενδιαφερόμενοι δεν ασχολούνταν με το αίμα που έσταζε από αυτόν τον χρυσό. Τα λαμπερά νομίσματα έγιναν ανάρπαστα από όλους εκείνους οι οποίοι έβλεπαν να αυγατίζουν τα εισοδήματά τους σε δραχμές και επιθυμούσαν διακαώς να μετατρέψουν τα κέρδη τους σε κάτι πιο σταθερό: σε χρυσάφι. 

Στις 28 Φεβρουαρίου, αυτή η διά του χρυσίου αναγνώριση των υπηρεσιών που ο ελληνικός καπιταλισμός πρόσφερε στη Νέα Τάξη του ναζισμού επαναλήφθηκε: 63.000 χρυσές λίρες έπεσαν στην αγορά. 

Στις 2 Μαρτίου ρίχτηκαν στην αγορά 33.000 ακόμα χρυσές λίρες, την επομένη, στις 3 Μαρτίου, δύο ημέρες πριν από το αιματοκύλισμα της Αθήνας, οι συνεργάτες των Γερμανών αμείφθηκαν διά του τρόπου αυτού με ακόμα 1.700.000 χρυσά γαλλικά φράγκα. 

Την ώρα που στους δρόμους της πρωτεύουσας οι διαδηλώσεις του ΕΑΜ πνίγονταν στο αίμα από τους κατακτητές και την Αστυνομία, αποτρέποντας την επικράτηση της δουλικής εργασίας, μερικοί είχαν άλλου τύπου ασχολίες: Μετρούσαν το χρυσάφι που οι υπηρεσίες τους στον κατακτητή και η συμμετοχή τους στην καταλήστευση της ίδιας τους της χώρας και του λαού της, τους εξασφάλισαν.
Αυτά τα «όργανα της τάξεως», που ανελέητα χτυπούσαν τις διαδηλώσεις του ΕΑΜ, είχαν πράγματι αφεντικά. 

Γνώριζαν τι είδους κόσμο προάσπιζαν: Εκείνο των κατακτητών, των καπιταλιστών, των κερδοσκόπων, των «οικονομικών δωσιλόγων». Και η αγριότητά τους ήταν ευθέως ανάλογη με την αγριότητα της λεηλασίας και της εκμετάλλευσης, μέσα στον αστερισμό των οποίων ζούσε τότε η Ελλάδα.
Ετσι ήταν ο κόσμος τον Μάρτιο του 1943: Κόσμος του κέρδους, κόσμος της αγοράς, κόσμος του ανθρώπινου σφαγείου.

  Και απέναντί του ο κόσμος της αξιοπρέπειας, του πατριωτισμού, του αγώνα, της Αντίστασης.

1. Το κείμενο της επιστολής μεταφέρθηκε εδώ από το βιβλίο του Γιάννη Καιροφύλα, Νεάπολις - Εξάρχεια, Αθήνα, 2002, σελ. 253 - 256.
2. Διαπιστωμένοι νεκροί εκείνης της ημέρας ξεπέρασαν τους δέκα.
3. Αναλυτικά στοιχεία στην έκθεση του επιτρόπου της Τράπεζας του Ράιχ (Reichsbank) για την Ελλάδα. Σχετικός πίνακας στο βιβλίο του Gotz Aly, Hitler's Beneficiaries. Plunder, Racial War and the Nazi Welfare State, New York, 2007, σ. 262 - 263.
4. Τον ίδιο δρόμο πήρε και ο χρυσός που αρπάχθηκε από τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης.

Η ουσία της 25ης Μαρτίου by Fragkiska Megaloudi

Fragkiska Megaloudi

7 ώρ. ·

Πρόσφατα «γιορτάσαμε» άλλη μια εθνική επέτειο- όπως πάντα με στείρα λόγια, πολιτικούς που μπέρδευαν το 1821 με το 1981, και επίδειξη οπλικών συστημάτων made in Israel.
Όπως κάθε χρόνο, έτσι και φέτος, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εμφανίστηκαν σχόλια για το γιατί η μαθήτρια με τη μαντίλα κρατάει τη σημαία, γιατί μαύροι μαθητές παρελαύνουν στην πρώτη σειρά, για να ακολουθήσουν οι γνωστές τσιρίδες περί ελληνικότητας, μετανάστευσης, ισλαμοποίησης κλπ.
Είναι λίγο αστεία αυτή η συζήτηση σε μια χώρα που ξεπουλάει την ψυχή και την ιστορία της, ανέχεται καθημερινά τη διαφθορά των πολιτικών της, εξαθλιώνει τους πολίτες της και οδηγεί χιλιάδες νέους στη φυγή, και παράλληλα επικαλείται αυτή την ιστορία για να ορίσει ποιος “ανήκει” εδώ και ποιος όχι.
Ας πάμε λίγο πίσω λοιπόν και ας θυμηθούμε τι μαθαίναμε στην ιστορία του Λυκείου- αυτή την άμοιρη ιστορία που αποστηθίζουμε μηχανικά, χωρίς να τη συνδέουμε με τον σύγχρονο κόσμο.
Τον Μάρτιο του 1823, στη Β΄ Εθνοσυνέλευση του Άστρους, αναθεωρήθηκε το Προσωρινόν Πολίτευμα της Ελλάδος που είχε ψηφιστεί το 1822. Η αναθεώρηση αυτή – αφήνοντας τις νομικές και τεχνικές λεπτομέρειες στην άκρη– επικύρωσε δύο σημαντικά σημεία, τα οποία δεν ήταν απλά θεωρία, αλλά ξεκάθαρη συνταγματική πρόβλεψη εν μέσω πολέμου:
-Πρώτον, ότι κανένας άνθρωπος, από όπου και αν προέρχεται, δεν μπορεί να είναι δούλος στην ελληνική επικράτεια ούτε να καταδιώκεται. Αυτό σημαίνει ότι όποιος άνθρωπος πατά ελληνικό έδαφος θεωρείται αυτομάτως ελεύθερος.
-Και δεύτερον, ότι παρόλο που αναγνωρίζεται η Ορθόδοξη θρησκεία ως επικρατούσα, προστατεύεται ξεκάθαρα το δικαίωμα του καθενός να ασκεί τη θρησκεία του ανεμπόδιστα.
Βρισκόμαστε λοιπόν εν μέσω της Επανάστασης του 1821, σε μια εποχή που οι άνθρωποι ήταν ακόμη οι ίδιοι σκλάβοι, και ήδη αναγνωρίζεται θεσμικά η κατάργηση της δουλείας, αλλά και η ανοχή κάθε θρησκείας.
Αν το δούμε αυτό στο πλαίσιο της εποχής, ήταν ίσως από τις πιο ριζοσπαστικές διακηρύξεις που είχαν γίνει στην Ευρώπη εκείνη την περίοδο, μετά τη Γαλλική Επανάσταση.
Για την ιστορία, η Αγγλία κατήργησε το δουλεμπόριο το 1807, αλλά τη δουλεία στις αποικίες της μεταξύ 1833 και 1838. Η δε Γαλλία, μετά την επαναφορά της δουλείας το 1802 από τον Ναπολέοντα, την κατήργησε οριστικά το 1848.
Θα μου πείτε τώρα, ωραία όλα αυτά, τα ακούμε κάθε χρόνο σχεδόν και έχουν καταντήσει ψευτοπατριωτικές τσιρίδες από διάφορους πολιτικούς, πρώην τηλεβιβλιοπώλες και υπουργούς που κάποτε έγραφαν στο Twitter ότι θέλουν να δουν νεκρούς μετανάστες για να προστατέψουν τη χώρα τους.
Η ουσία της 25ης Μαρτίου κρύβεται όμως σε εκείνα τα ιδανικά. Ένα από τα οποία ήταν αυτή η διακήρυξη: ότι κανένας άνθρωπος σε ελληνικό έδαφος δεν θα είναι δούλος και δεν θα διώκεται από τον κάθε αφέντη του.
Ήταν η επιβεβαίωση ότι, όποια κι αν είναι η επίσημη θρησκεία της χώρας, κάθε άνθρωπος μπορεί να ασκεί τη δική του, χωρίς αστερίσκους, χωρίς διαπραγματεύσεις.
Διότι η ελευθερία και η αξιοπρέπεια κάθε ανθρώπου ήταν αυτό που πραγματικά ζητούσε η επανάσταση. Όχι απλώς η δημιουργία ενός έθνους, αλλά κυρίως ο επαναπροσδιορισμός του ποιος θεωρείται άνθρωπος με δικαιώματα. Και αυτό έχει τη μεγαλύτερη σημασία από όλα και είναι το πνεύμα που επιβιώνει μέχρι σήμερα.
Κάποτε έγιναν πόλεμοι και διακηρύξεις για να μπορεί σήμερα κάθε καταδιωγμένος να βρίσκει στο ελληνικό έδαφος προστασία, να μην διώκεται, να είναι ελεύθερος. Και αυτό δεν ήταν αφηρημένη ιδέα· ήταν θεσμική υποχρέωση.
Και όταν κάποιοι κρατάνε τη σημαία, είτε με μαντίλα είτε προέρχονται από οποιαδήποτε χώρα, αυτό ακριβώς το πνεύμα γιορτάζουν: την ελευθερία κάθε ανθρώπου να μην είναι ούτε τύραννος ούτε δούλος κανενός, όχι την “καταγωγή” του ούτε την “καθαρότητά” του αλλά το δικαίωμά του να υπάρχει ως ελεύθερος άνθρωπος.
Αυτή είναι η απάντηση σε κάθε δήθεν πατριώτη και πολιτικό που βλέπει τη σημαία ως ένα έπαθλο, ως κάτι που κατακτιέται και μοιράζεται επιλεκτικά, που βλέπει την ισότητα και την ελευθερία ως κάτι που δίνεται με όρους και ποικίλλει ανάλογα με το χρώμα και τη θρησκεία.
Η επανάσταση δεν ήταν ένας απλός αγώνας για τη δημιουργία ενός έθνους. Ηταν πάνω από όλα ρήξη με την κατεστημένη τάξη πραγμάτων- ενάντια στην δουλειά και την τυρανία και την αυθαιρεσία της εξουσίας.
Το διακύβευμα τότε και σήμερα (ακόμα περισσότερο) είναι η ανεξαρτησία, όχι μόνο από έναν φυσικό εχθρό, αλλά από τη νοητική σκλαβιά που κρατα δεμένους χιλιάδες ανθρώπους και τους καθιστά υποταγμένους, μια σκλαβιά που δεν επιβάλλεται μόνο με αλυσίδες αλλά και με φόβο, αποκλεισμό και τον διαρκή ορισμό του “άλλου” ως απειλή.
Αυτό ήταν το πνεύμα που όριζε ότι κάθε άνθρωπος που πατάει σε ελληνικό έδαφος δεν καταδιώκεται από τον αφέντη του γιατί είναι ελεύθερος.
Και σήμερα οι ίδιοι καταδιωκόμενοι- άνθρωποι με αόρατες αλυσίδες στα μέρη από τα οποία έρχονται- πνίγονται στις ελληνικές θάλασσες και δεν έχουν δικαίωμα να υπάρχουν, σε μια πραγματικότητα που έρχεται σε ευθεία αντίθεση με όσα το ίδιο το κράτος κάποτε διακήρυξε.
Η σημαία ως σημαία δεν έχει αξία, αν δεν θυμίζει αυτό που πραγματικά γεννήθηκε να δηλώνει. Και αυτό δεν είναι σύμβολο εξουσίας ή καθαρότητας, αλλά σύμβολο ελευθερίας και αξιοπρέπειας για όλους, χωρίς εξαιρέσεις και χωρίς προϋποθέσεις.

Fragkiska Megaloudi

Οποιος γνωρίζει πραγματικά την ιστορία δεν μπορει να ζήσει στη σημερινή Ελλάδα του Μητσοτακη, του Πλευρη και του Γεωργιαδη και όλης της μαφίας που λυμαίνεται την πολιτική, πνευματική και ακαδημαικη ζωή του τόπου. Τι σχέση έχουν ολα αυτα με μια χωρα που σήμερα εκτος απο τη διαφθορά κάνει buisness με γενοκτονους, εκδηλωσεις στα μπουζουκια με τον ΑΡγυρο και την barbie της αμερικανικης πρεσβειας, στηρίζει πολέμους και εχει ξεπουλήσει αξιοπρεπεια, ελευθερια και κάθε ιχνος ανθρωπιας.

Fragkiska Megaloudi

Και για να προλαβω αλλα "εξυπνα" σχόλια- η διατυπωση του πρωτου συνταγματος εγινε μεσα στη λογικη του διαφωτισμου και η διατυπωση ηταν " ανθρωπος" οχι στενα την ιδεα Ελληνας. Σαφως αυτα τα κειμενα δεν ειχαν στο μυαλο τους τα γεγονοτα που ζουμε σημερα 200+ χρονια με τη στενη εννοια των συνορων και τη μεταναστευση. Ομως δεν ηταν καθολου αποκομμενα απο τη λογικη των καθολικων δικαιωματων του διαφωτισμου. Σαφως δεν μιλουσαν για συμπεριληψη με τη σημερινη εννοια. Και δεν λεω αυτο στην αναρτηση μου. Μιλάω για το πνευμα αυτων των διατάξεων που 200 χρόνια πριν γραφουν για μια πολιτειακή ελευθερία και ειναι πολυ σημαντικό ότι επελεξαν να χρησιμοποιησουν μια γλωσσα στο κείμενο που υπερβαίνει τα στενα όρια της εποχης μέσα σε ενα συνταγματικο πνευμα που δεν ηταν καθολου οικουμενικό φυσικά εκεινη την εποχη. Και αυτό είναι το σημείο που πάντα διαφεύγει στις αναλυσεις και το αφήνουμε εξω απο τη συζητηση. Η χώρα μας θεμελιώθηκε σε αυτες τις αρχες ακόμα και αν το συνταγμα που διαμορφωθηξε στην οντοτητα του δεν ηταν οικουμενικο αλλα όριζε συγκεκριμενη ταυτοτητα θρησκευτικη και την εννοαι του αυτόχθονα. Ομως μπαίνοντας σε αυτη τη συζητηση μεταφερουμε το βαρος απο τις σημαντικες αυτες διατάξεις και παραλληοα την υποβιβάζουμε αντι να παρουμε αυτη την αρχη και να την εξελισουμε στον τρόπο με τον οποιο βλεπουμε σήμερα την εθνικη μας ιδεα και το τι σημαινει ελληνας και ταυτοτητα.

Fragkiska Megaloudi

Για μένα είναι επίσης πολύ σημαντικό να διδάσκουμε με αυτόν τον τρόπο την ιστορία στα παιδιά σήμερα. Όχι με αναθεώρηση το πλαίσιο ήταν συγκεκριμένο. Το ελληνικό συνταγμα ήταν σαφώς εθνοκεντρικό και με θρησκευτική ταυτότητα. Όμως, ταυτόχρονα, περιείχε διατάξεις καθολικού χαρακτήρα, πάνω στις οποίες θεμελιώθηκε το σύγχρονο κράτος.
Η επανάσταση - οπως λέω και στην ανάρτηση- δεν ήταν μόνο η δημιουργία ενός έθνους, αλλά και ο ορισμός του ποιος έχει δικαιώματα ως άνθρωπος. Και στη συνέχεια, προφανώς, ακολούθησαν πολλά όπως μεγάλες ιδέες, εμφύλιες συγκρούσεις, πολωση και αντιφάσεις. Όμως αυτή η αρχή θεμελιώθηκε τότε. Και υποχρέωσή μας σήμερα δεν είναι να την περιορίσουμε ή να τη μικρύνουμε, αλλά να την αναπτύξουμε και να την εξελίξουμε στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την εθνική μας ταυτότητα και το τι σημαίνει να είσαι Έλληνας.